Last Updated on 23/05/2026 by Nguyễn Sơn
Sự kiện Vương Lập Quân bất ngờ đào tẩu vào cơ quan ngoại giao Mỹ đêm ngày 6 tháng 2 năm 2012 thực sự là một bước ngoặt chấn động, ly kỳ không kém gì các bộ phim tình báo Hollywood.
Về mặt chi tiết lịch sử, nơi Vương Lập Quân đặt chân đến là Tổng lãnh sự quán Mỹ tại Thành Đô (tỉnh Tứ Xuyên), và ông ta đã ở lại đó tổng cộng khoảng 30 tiếng đồng hồ trước khi bước ra.
Vậy vì sao ông ta trốn vào đó, và tại sao sau đó lại chấp nhận để chính quyền Bắc Kinh áp giải đi.
1. Tại sao Vương Lập Quân lại chọn Lãnh sự quán Mỹ để xin tị nạn?
Nguyên nhân cốt lõi là sự sợ hãi tột cùng trước Bạc Hy Lai và bản năng muốn giữ mạng sống.
- Rạn nứt từ vụ mưu sát Neil Heywood: Vương Lập Quân từng là “cánh tay phải”, là hung thần diệt tội phạm do Bạc Hy Lai dựng lên. Tuy nhiên, mối quan hệ này đổ vỡ khi Vương Lập Quân phát hiện ra Cốc Khai Lai (vợ Bạc Hy Lai) có liên quan trực tiếp đến cái chết của doanh nhân người Anh Neil Heywood.
- Cú tát và sự giáng chức: Khi Vương Lập Quân mang bằng chứng đến báo cáo, Bạc Hy Lai đã nổi giận lôi đình, tát thẳng mặt Vương và ngay lập tức bãi nhiệm chức Cục trưởng Cục Công an Trùng Khánh của ông ta, điều chuyển sang một chức vụ hữu danh vô thực.
- Nỗi sợ bị “diệt khẩu”: Trong hệ thống của ĐCSTQ, khi một thuộc hạ biết quá nhiều bí mật cấp cao mà lại bị sếp lớn quay lưng, cái chết là điều gần như chắc chắn (đúng như lời cảnh báo trước đó của Văn Cường). Nhận thấy các trợ lý của mình lần lượt bị bắt giữ và điều tra, Vương Lập Quân biết Bạc Hy Lai chuẩn bị ra tay với mình.
Công tố hỏi ông Vương về bối cảnh khiến ông chạy vào Tòa Lãnh sự Hoa Kỳ ở Thành Đô. Ông trả lời:
Vương: Rất nguy hiểm. Trước tiên, bạo lực đã được dùng để chống lại tôi. Các trợ lý của tôi và các điều tra viên trong vụ điều tra tội phạm (tức cái chết của ông Neil Heywood) đều biến mất.
Lựa chọn duy nhất: Trong tình thế bị bủa vây ở Trùng Khánh, Vương Lập Quân hiểu rằng không một cơ quan nội địa nào tại địa phương có thể bảo vệ ông ta trước quyền lực của Bạc Hy Lai. Cách duy nhất để sống sót là chạy sang một vùng lãnh thổ có chủ quyền nước ngoài ngay tại Trung Quốc – và Lãnh sự quán Mỹ tại Thành Đô (cách Trùng Khánh khoảng 300km) là mục tiêu khả dĩ nhất.
2. Tại sao sau 30 giờ, Vương Lập Quân lại bước ra và bị Bắc Kinh bắt lại?
Vương Lập Quân không hoàn toàn bị “bắt” bằng vũ lực từ bên trong lãnh sự quán, mà ông ta đã chấp nhận thỏa hiệp để bước ra ngoài. Điều này xảy ra do 3 yếu tố quyết định:
Phía Mỹ thẳng thừng từ chối cấp quyền tị nạn
Mặc dù Vương Lập Quân đã mang theo rất nhiều tài liệu tuyệt mật (bao gồm cả tài liệu về âm mưu đảo chính của Bạc Hy Lai – Chu Vĩnh Khang và bằng chứng mổ cướp nội tạng) để làm “quà gặp mặt”, nhưng Washington đã từ chối.
- Về mặt pháp lý: Luật pháp Mỹ quy định quyền tị nạn chính trị thường không được cấp tại các tòa lãnh sự ngoại giao đặt ở nước ngoài, mà người xin tị nạn phải đặt chân lên đất Mỹ.
- Về mặt ngoại giao: Thời điểm đó (tháng 2/2012), Phó Chủ tịch Trung Quốc lúc bấy giờ là Tập Cận Bình chuẩn bị có chuyến thăm chính thức quan trọng tới Mỹ. Nhà Trắng (dưới thời Tổng thống Barack Obama) không muốn chứa chấp một quan chức công an cấp cao đang trốn chạy, vì điều này sẽ làm nổ tung mối quan hệ ngoại giao Mỹ – Trung ngay trước thềm một sự kiện nhạy cảm (Phó Chủ tịch Tập Cận Bình thăm Mỹ).
Cuộc vây ráp nghẹt thở và nguy cơ nổ súng bên ngoài
Ngay khi biết Vương Lập Quân bỏ trốn, Bạc Hy Lai đã lạm quyền, ra lệnh cho Thị trưởng Trùng Khánh là Hoàng Kỳ Phàm dẫn theo hơn 70 xe cảnh sát vũ trang bao vây kín Lãnh sự quán Mỹ tại Thành Đô để đòi người.
Hành vi này đã vi phạm nghiêm trọng quy chế ngoại giao và khiến Bắc Kinh giận dữ. Chính quyền Trung ương đã lập tức điều động Cảnh sát Vũ trang tỉnh Tứ Xuyên đến để chặn xe của Trùng Khánh lại. Bên ngoài lãnh sự quán lúc đó là một màn đối đầu súng đạn đầy căng thẳng giữa hai lực lượng công an của cùng một đất nước.
Lựa chọn “Cái chết ít tồi tệ hơn”
Biết mình không thể ở lại Lãnh sự quán Mỹ mãi mãi, Vương Lập Quân buộc phải đưa ra lựa chọn:
- Nếu rơi vào tay lực lượng Trùng Khánh của Bạc Hy Lai: Chắc chắn sẽ bị “bốc hơi” hoặc đột tử trong tù.
- Nếu nộp mình cho đại diện của chính quyền Trung ương Bắc Kinh (Bộ An ninh Quốc gia): Vẫn sẽ bị bỏ tù vì tội phản quốc, nhưng ít nhất sẽ giữ được mạng sống vì Bắc Kinh cần ông ta làm nhân chứng để hạ bệ Bạc Hy Lai.
Cuối cùng, Khâu Tiến – Thứ trưởng Bộ An ninh Quốc gia Trung Quốc – được Bắc Kinh cử bay gấp từ Bắc Kinh đến Thành Đô để giải quyết. Sau khi được phía Mỹ và Bắc Kinh đảm bảo an toàn tính mạng, Vương Lập Quân đã tự nguyện bước ra ngoài, mặc áo khoác che mặt và đi thẳng lên xe của lực lượng an ninh Trung ương để bay về Bắc Kinh, né tránh hoàn toàn lực lượng truy bắt của Bạc Hy Lai.
Kết cục
Sự kiện 30 tiếng tại Lãnh sự quán Mỹ của Vương Lập Quân đã kích hoạt một cuộc thanh trừng lớn nhất trên chính trường Trung Quốc trong nhiều thập kỷ: Bạc Hy Lai bị cách chức ngay sau đó, Chu Vĩnh Khang cũng ngã ngựa theo. Bản thân Vương Lập Quân vào tháng 9 năm 2012 bị tòa án Trung Quốc tuyên phạt 15 năm tù giam với các tội danh đào tẩu, lạm dụng chức quyền, nhận hối lộ và uốn cong luật pháp vì mục đích cá nhân.