Last Updated on 06/03/2026 by David Bui
Chiến tranh Iran (hay còn gọi là xung đột Mỹ-Israel-Iran) đang gây ra những tác động nghiêm trọng đến vận chuyển hàng hóa toàn cầu. Kể từ cuối tháng 2/2026, sau các cuộc tấn công chung của Mỹ và Israel vào Iran ngày 28/2/2026, Iran đã đáp trả bằng cách đóng cửa hiệu quả eo biển Hormuz – một trong những điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất thế giới. Eo biển này là tuyến đường duy nhất ra vào Vịnh Ba Tư, nơi vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và một phần lớn khí đốt hóa lỏng (LNG) toàn cầu.
Tình hình hiện tại (tháng 3/2026) cho thấy giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz gần như tê liệt: hơn 150-170 tàu chở dầu và hàng hóa neo đậu, nhiều tàu bị tấn công, và các hãng tàu lớn như Maersk, CMA CGM, Hapag-Lloyd đã tạm dừng hoạt động qua khu vực này. Đồng thời, lực lượng Houthi (do Iran hậu thuẫn) đã nối lại các cuộc tấn công ở Biển Đỏ, làm phức tạp thêm tuyến đường qua kênh đào Suez.
Eo biển Hormuz – “Yết hầu” của vận tải toàn cầu bị bóp nghẹt
Eo biển Hormuz rộng chỉ khoảng 33 km tại điểm hẹp nhất, nằm giữa Iran và Oman. Đây là tuyến đường bắt buộc cho:
- Khoảng 20-21 triệu thùng dầu/ngày (tương đương 20% nhu cầu dầu thế giới).
- Một phần lớn LNG từ Qatar và các nước Vùng Vịnh.
- Hàng container đến/đi các cảng lớn như Jebel Ali (Dubai), Abu Dhabi, Dammam (Saudi Arabia).
Khi Iran tuyên bố đóng cửa và đe dọa tấn công tàu bè, lưu lượng tàu giảm hơn 70%, dẫn đến tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng. Hàng trăm tàu chở dầu, LNG và container bị kẹt trong Vịnh Ba Tư hoặc neo ngoài khơi UAE/Oman.
Tác động trực tiếp đến vận chuyển hàng hóa bằng đường biển
- Gián đoạn tuyến đường chính: Các hãng tàu buộc phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope) – tuyến đường dài hơn 10-15 ngày so với qua Suez/Hormuz. Điều này làm tăng thời gian vận chuyển Á-Âu lên đáng kể, gây chậm trễ chuỗi cung ứng toàn cầu.
- Tăng chi phí vận tải biển:
- Phụ phí rủi ro chiến tranh (War Risk Surcharge) tăng vọt, có thể lên đến hàng nghìn USD/container.
- Phí bảo hiểm hàng hải tăng gấp 5 lần hoặc hơn ở khu vực rủi ro cao.
- Phụ phí nhiên liệu (Bunker Adjustment Factor) tăng theo giá dầu.
- Tổng chi phí logistics có thể tăng 15-30% hoặc hơn, tùy tuyến đường.
- Tắc nghẽn cảng và thiếu container: Các cảng lớn ở Vùng Vịnh tạm dừng hoạt động (như Jebel Ali), dẫn đến thiếu chỗ neo đậu và mất cân bằng container rỗng toàn cầu.
Ảnh hưởng đến vận tải hàng không và các hình thức khác
Không chỉ đường biển, xung đột còn tác động đến hàng không:
- Nhiều hãng bay tránh không phận Trung Đông, buộc phải bay vòng, tăng thời gian và chi phí nhiên liệu.
- Tỷ lệ vận chuyển hàng không toàn cầu bị ảnh hưởng khoảng 18% do gián đoạn hub như Dubai, Doha.
- Giá cước air freight dự kiến tăng mạnh do nhu cầu chuyển sang hàng không để tránh chậm trễ biển.
Tác động lan tỏa đến giá cả và chuỗi cung ứng toàn cầu
Chiến tranh Iran không chỉ dừng ở dầu mỏ mà ảnh hưởng rộng lớn:
- Giá dầu tăng vọt: Brent crude đã tăng hơn 13% chỉ trong vài ngày, vượt 82 USD/thùng (thậm chí có dự báo lên 100 USD nếu kéo dài). Giá xăng dầu, khí đốt tăng đẩy chi phí sản xuất và vận chuyển lên cao.
- Ngành hàng bị ảnh hưởng nặng:
- Dược phẩm (từ Ấn Độ), linh kiện điện tử (châu Á), phân bón (từ Trung Đông).
- Ô tô, hóa chất, hàng tiêu dùng – tất cả đều phụ thuộc vào nguyên liệu dầu mỏ và vận chuyển an toàn.
- Rủi ro lạm phát toàn cầu: IMF và các tổ chức cảnh báo xung đột kéo dài có thể gây lạm phát cao hơn, suy thoái kinh tế, đặc biệt ở châu Á và châu Âu – những khu vực phụ thuộc năng lượng nhập khẩu.
Bảng tóm tắt tác động chính đến vận chuyển hàng hóa toàn cầu (tính đến tháng 3/2026)
| Yếu tố | Tình trạng hiện tại | Tác động dự kiến nếu kéo dài |
|---|---|---|
| Eo biển Hormuz | Gần như đóng cửa, tàu neo đậu hàng trăm chiếc | Mất 20% dầu/LNG toàn cầu, giá dầu >100 USD |
| Tuyến đường thay thế | Vòng Mũi Hảo Vọng | +10-15 ngày vận chuyển, chi phí +20-50% |
| Cước phí biển | Tăng mạnh + phụ phí chiến tranh | Tăng 30%+ trên tuyến Á-Âu |
| Vận tải hàng không | Tránh không phận, hub gián đoạn | Cước air freight tăng vọt |
| Chuỗi cung ứng | Chậm trễ, thiếu hụt hàng hóa | Thiếu thuốc, điện tử, phân bón |
Triển vọng và khuyến nghị cho doanh nghiệp
Hiện tại (tháng 3/2026), xung đột vẫn đang diễn biến phức tạp, với nguy cơ leo thang nếu Iran tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng Vùng Vịnh. Các chuyên gia dự báo nếu chiến tranh chỉ kéo dài 4-6 tuần, tác động sẽ hạn chế; nhưng nếu vượt 3 tháng, có thể dẫn đến suy thoái toàn cầu.
Doanh nghiệp xuất nhập khẩu (đặc biệt Việt Nam) cần:
- Theo dõi sát thông báo từ hãng tàu (Maersk, MSC…).
- Đa dạng hóa tuyến đường và nhà cung cấp.
- Tăng dự trữ nguyên liệu/hàng hóa thiết yếu.
- Đàm phán hợp đồng linh hoạt về lực majeure và phụ phí.
Chiến tranh Iran đang nhắc nhở rằng vận chuyển hàng hóa toàn cầu rất mong manh trước rủi ro địa chính trị. Eo biển Hormuz không chỉ là tuyến đường dầu mỏ, mà còn là “động mạch” của thương mại thế giới – khi bị bóp nghẹt, cả nền kinh tế toàn cầu đều rung chuyển.