Last Updated on 31/10/2024 by David Bui
Tử Lộ, tên là Trọng Do, nhỏ hơn Khổng Tử vài tuổi và là Thất Thập Nhị Hiền – một trong bảy mươi hai môn đệ tài năng của Khổng Tử. Ông là người thẳng thắn và dũng cảm. Trong kinh điển của Nho gia là “Luận ngữ”, và tác phẩm của các đệ tử trong Khổng môn sau này “Khổng Tử gia ngữ”, đều có ghi chép lại khá nhiều những mẩu đối thoại và sự tích đặc sắc giữa Tử Lộ và thầy Khổng Tử.
Tử Lộ múa kiếm
Từ nhỏ Tử Lộ vốn không được dạy dỗ về lễ nghi, nhưng được học võ công, khi đi ra ngoài, ông thường đeo ở thắt lưng một thanh kiếm dài, cài lông gà trống trên đầu và đeo răng lợn rừng. Ông cho rằng những thứ này được xem là biểu tượng của lòng dũng cảm.
Từ lâu ông đã nghe danh Khổng Tử là người học thức cao và có giáo dưỡng. Một ngày nọ, Tử Lộ trong trang phục đầy đủ như thế đến bái kiến Khổng Tử. Sau khi nhìn thấy Khổng Tử, Tử Lộ liền rút thanh kiếm đem theo bên mình và múa kiếm ngay tại chỗ, thể hiện võ công phi phàm của mình. Sau khi múa kiếm xong, Tử Lộ dương dương đắc ý nói với Khổng Tử: “Thưa thầy, các bậc quân tử thời xưa cũng dùng kiếm để tự vệ như thế này đúng không?”
Tuy nhiên, Khổng Tử đáp: “Người quân tử thời cổ đại lấy lòng trung thành và chính nghĩa làm mục tiêu theo đuổi của cuộc đời, lấy việc thực hành đạo nhân làm bảo vệ, không cần bước ra căn phòng cũng biết được đại sự trong thiên hạ. Nếu gặp kẻ bất thiện, thì dùng tấm lòng trung thành để cảm hoá kẻ đó; gặp phải kẻ bạo loạn quấy nhiễu thì dùng đạo nhân nghĩa dẹp yên. Như vậy hà tất cần phải dựa vào bảo kiếm?”
Nghe thấy vậy Tử Lộ cảm khái nói: “A! Mãi tới hôm nay đệ tử mới được nghe những lời như thế này. Từ hôm nay trở đi, đệ tử xin nguyện chân thành cung kính học hỏi thầy!”
Thế là Tử Lộ khoác lên mình Nho phục, dâng lễ vật và trở thành đồ đệ của Khổng Tử.
Khổng Tử có kiến thức sâu rộng về âm nhạc, và có thể chơi nhiều loại nhạc cụ, chẳng hạn như gảy đàn cầm, đánh trống, thổi khèn, gõ khánh v.v. Ông còn chỉnh sửa những phần có thể phối nhạc và múa của ba trăm bài trong “Thi Kinh”, lưu truyền cho hậu thế.
Ông đã từng dạy Tử Lộ gảy đàn cầm, muốn dùng đức âm nhã nhạc để rèn luyện khí chất cho Tử Lộ, để Tử Lộ tĩnh tọa, suy xét tu trì tự thân.
Chân dung Tử Lộ (Phạm vi công cộng)Tử Lộ múa khiên
Khi Khổng Tử chu du liệt quốc, không may bị nguy khốn ở vùng nông thôn giữa nước Trần và nước Thái, gần như nguồn lương thực bị cắt đứt. Lúc này, Khổng Tử đang hát ở gian nhà chính. Tử Lộ bước vào phòng, nhìn thấy Khổng Tử đang vui vẻ hát ca, thì tức giận hỏi: “Thưa thầy, thầy ca hát trong hoàn cảnh này, liệu có phù hợp với yêu cầu của lễ không?”
Khổng Tử không trả lời, mãi đến sau khi hát xong, ông mới nói: “Trọng Do! Quân tử yêu thích âm nhạc, là vì trong khi hát có thể bình tĩnh tâm tính, nhớ lại quá khứ, tự quan sát, tự bản thân kiểm điểm trong tâm, và vứt bỏ kiêu căng. Kẻ tiểu nhân yêu thích âm nhạc, là vì trong khi hát thoát khỏi nỗi sợ hãi. Vậy nên giữa hai cái có mục đích rất khác nhau. Người nào không hiểu ta, lại còn muốn đi theo ta sao?”
Thấy Tử Lộ vẫn chưa hài lòng, Khổng Tử thuận tay cầm lên một chiếc khiên và yêu cầu Tử Lộ múa. Vũ đạo là bài học bắt buộc đối với các nhân sĩ thời nhà Chu, thông qua vũ đạo, người ta có thể hiểu được đức hạnh của một người, đồng thời, nó có thể được sử dụng để biểu hiện cảm xúc. Tử Lộ đã múa khiên ba lần, cuối cùng trở nên bình tĩnh, khiêm tốn tiếp nhận chỉ dạy của Khổng Tử.
Trong nghịch cảnh giữa nước Trần, Thái, Khổng Tử vẫn không ngừng gảy đàn, ca hát và dạy học .
Chẳng bao lâu sau khi quân cứu viện nước Chu đến, Khổng Tử và các học trò thoát khỏi nghịch cảnh. Sau khi đi chu du liệt quốc, Khổng Tử và nhóm của ông trở về Lỗ quốc. Một ngày nọ, trên đường đi, họ ngửi thấy mùi thơm, Khổng Tử lần theo mùi thơm và tìm thấy một bông lan ở sâu trong thung lũng.
Lúc này, Khổng Tử nói với các học trò: “Hoa lan ở trong thung lũng sâu, không phải vì không ai biết mà không tỏa ra hương thơm, không thay đổi khí tiết trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Chúng thanh tao, chính trực, thuần khiết, mạnh mẽ và cao quý như bậc quân tử. Nó là một quân tử thực sự!”.
Sau đó, ông đã sáng tác bài hát “Ỷ Lan Thao”. Các đồ đệ của ông đã được truyền cảm hứng và khích lệ từ câu chuyện này.
Khổng Tử nói với các học trò: “Hoa lan ở trong thung lũng sâu, không phải vì không ai biết mà không tỏa ra hương thơm” (Phạm vi công cộng)Khổng Tử hội tụ những đỉnh cao của nền văn hóa Trung Hoa cổ đại, và ông coi việc khôi phục nền giáo dục lễ nghi và âm nhạc của nhà Chu là sứ mệnh suốt đời của mình. Trong suốt cuộc đời của mình, ông đã không ngừng giảng dạy bằng cách lấy mình làm gương trong hành động và lời nói, âm thầm giúp các môn đồ tiếp nhận sự giáo hoá của âm nhạc và vũ đạo cổ xưa.
Minh An
Theo Secretchina