Bài viết sau đây được viết bởi một nhân sỹ tại Trung Quốc. Ông tin rằng những khó khăn tài chính hiện đang bủa vây người dân thường ở Trung Quốc là do Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) gây ra, cụ thể là việc Đảng thao túng các hệ thống chính trị, tài chính và thậm chí cả pháp luật để trục lợi cho bản thân trong khi gây hại cho chính người dân của mình.
Tác giả coi sự suy đồi đạo đức ngày nay là vấn đề căn bản của cuộc khủng hoảng tại Trung Quốc. Sau một loạt các chiến dịch chính trị nhắm vào các giá trị truyền thống của Trung Hoa, ĐCSTQ đã phát động cuộc đàn áp Pháp Luân Công vào tháng 7 năm 1999. Điều này đã đẩy người dân rời xa lương tri và các nguyên lý của môn tu luyện là Chân-Thiện-Nhẫn. Theo thời gian, điều này dẫn đến các vấn đề xã hội và tài chính, nghèo đói và các thảm họa khác. Mối quan hệ nhân quả này nằm trong văn hóa truyền thống của Trung Quốc, và nó cũng phù hợp với văn hóa phương Tây. Một ví dụ là câu chuyện trong Kinh thánh về sự hủy diệt của thành Sodom và Gomorrah.
Tác giả khuyên người dân Trung Quốc nên trân trọng đức hạnh, cắt đứt mối liên hệ với ĐCSTQ và ngừng tham gia vào cuộc đàn áp Pháp Luân Công, dù là trực tiếp hay gián tiếp.
Dựa trên những gì tôi thấy và nghe được, nhiều người dân bình thường ở Trung Quốc đã có một khoảng thời gian khó khăn về tài chính vào năm 2025. Vậy, điều gì sẽ xảy ra vào năm 2026?
Tôi muốn đề cập đến chủ đề này vì ĐCSTQ không quan tâm đến những công dân Trung Quốc bình thường. Trên thực tế, người dân Trung Quốc thường tự gọi mình là jiucai (hẹ), những người bị ĐCSTQ bóc lột giống như đám hẹ bị thu hoạch hết lần này đến lần khác. Bất kể người dân thường có làm việc chăm chỉ hay cố gắng thế nào, số phận của họ vẫn nằm trong tay ĐCSTQ.
Ví dụ, chỉ vài tháng trước, lãnh đạo cao nhất của ĐCSTQ đã tuyên bố rằng một người có thể sống tới 150 tuổi, một phát ngôn có khả năng liên quan đến việc ĐCSTQ thu hoạch nội tạng từ các tù nhân lương tâm còn sống. Các cư dân mạng tự gọi mình là ren kuang (nhân khoáng – mỏ người, tức là khai thác con người thay vì khai thác than hay vàng) trong tình huống này, vì nguồn lực này không thể tái tạo. Việc “nâng cấp” số phận của người dân thường từ “hẹ” thành “mỏ người” đã vẽ nên một bức tranh u ám hơn — ngay cả khi một người qua đời, nội tạng của họ vẫn có thể bị thu hoạch để mang lại lợi nhuận cho ĐCSTQ.
Trong bối cảnh này, người ta không thể mong đợi Đảng thay đổi phương cách của mình và bắt đầu làm lợi cho dân. Nghĩa là, bất kể cuộc khủng hoảng tài chính ở Trung Quốc ra sao, giới tinh hoa của ĐCSTQ vẫn sẽ tiếp tục hưởng thụ địa vị đặc quyền của họ như thường lệ.
Tỷ lệ Thất nghiệp Cao và Suy thoái Kinh tế
Ở cấp độ cá nhân, tình hình tài chính của một xã hội được phản ánh qua tỷ lệ thất nghiệp. “Vào năm 2023, tình hình tồi tệ đến mức tỷ lệ thất nghiệp trong thanh niên Trung Quốc được ước tính lên tới 46,5%, theo giáo sư kinh tế Trương Đan Đan của Đại học Bắc Kinh” và được Yahoo đưa tin trong một bài báo tháng 8 năm 2025 với tiêu đề “Nạn thất nghiệp trong thanh niên Trung Quốc tệ đến mức thế hệ Z đang phải trả 7 USD mỗi ngày để giả vờ làm việc trong một văn phòng.” Trong tình huống này, một số lượng lớn thanh niên đã buộc phải rời bỏ lực lượng lao động bằng cách “nằm phẳng” (lying flat) — chỉ làm những việc tối thiểu để duy trì cuộc sống thay vì hy vọng tìm được một công việc.
Tình hình việc làm dường như đã trở nên tồi tệ hơn vào năm 2025, và những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là các sinh viên mới tốt nghiệp. Đúng như dự đoán, tác động chủ yếu giới hạn ở các gia đình bình thường; những người giàu có và quyền lực không gặp vấn đề gì trong việc tìm kiếm việc làm.
Tuy nhiên, những người giàu ở Trung Quốc cũng đang phải đối mặt với những thách thức riêng. “Trung Quốc đang đẩy mạnh nỗ lực thu thuế đối với thu nhập ở nước ngoài của công dân, mở rộng phạm vi rà soát sang cả những cá nhân ít giàu có hơn sau khi nhắm mục tiêu vào giới siêu giàu vào năm ngoái,” Bloomberg đưa tin trong bài báo tháng 6 năm 2025 “Cuộc đàn áp thuế thu nhập toàn cầu của Trung Quốc mở rộng ra ngoài giới siêu giàu.”
Cả cá nhân và doanh nghiệp đều bị tác động. “Dựa trên luật thuế của Trung Quốc, các công ty có doanh số hàng năm trên 5 triệu nhân dân tệ cần phải nộp thuế VAT lên tới 13%,” Bloomberg đưa tin vào tháng 11 năm 2025. Nhiều doanh nghiệp đang tạo ra lợi nhuận bằng cách tận dụng nguồn lao động giá rẻ ở Trung Quốc và bán các mặt hàng có biên lợi nhuận thấp với số lượng lớn. Theo các chuyên gia, loại thuế giá trị gia tăng (VAT) mới này, chiếm 13% doanh thu, có khả năng sẽ đẩy nhiều doanh nghiệp thương mại điện tử đến chỗ phá sản.
Nền Kinh tế Không Bền vững
Tác động về tài chính, tinh thần và xã hội của những vấn đề này không thể bị xem nhẹ. “Sự bất định này đang khuyến khích nhiều thanh niên Trung Quốc sống tiết kiệm, và mạng xã hội tràn ngập những mẹo về cách con người có thể sống sót với rất ít tiền,” BBC đưa tin trong một bài báo tháng 11 năm 2025 “Hai bữa ăn với giá 1 USD: Tại sao thanh niên Trung Quốc không chi tiêu.”
Ví dụ, các video của một cô gái 24 tuổi có tên mạng là “Trương Hạt Gạo Nhỏ” (Zhang Small Grain of Rice) mô tả cách cô sử dụng một bánh xà phòng thông thường cho tất cả các nhu cầu vệ sinh cá nhân thay vì các sản phẩm làm sạch da đắt tiền.
Việc từ chối chi tiêu có thể làm cho suy thoái kinh tế trở nên tồi tệ hơn hoặc kéo dài hơn. Vậy, điều gì đã xảy ra, và tại sao nền kinh tế Trung Quốc lại không bền vững?
Trong một thời gian dài, tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc đã dựa vào đầu tư và xuất khẩu. “Trong giai đoạn 1998–2015… đầu tư — tích lũy vốn — đóng vai trò chủ đạo, đóng góp 68,3% vào tăng trưởng GDP,” theo một báo cáo từ Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia (Hoa Kỳ) năm 2024.
Sự đầu tư này đã thúc đẩy lĩnh vực sản xuất của Trung Quốc và đôi khi dẫn đến tình trạng dư thừa năng lượng. “Quá trình đầu tư quá mức ban đầu xuất hiện trong lĩnh vực bất động sản đang bùng nổ, nhưng gần đây đã lan sang lĩnh vực công nghiệp. Cuối cùng, nó tạo ra tình trạng dư thừa năng lượng và hiện tượng ‘nội quyển’ (involution) hiện nay — sự cạnh tranh giá cả hỗn loạn gây tổn hại đến sức khỏe ngành công nghiệp — đi kèm với sự giảm phát giá sản xuất và tổn thất ngày càng tăng giữa các công ty trong nước,” theo báo cáo của Ngân hàng Dự trữ Liên bang Dallas vào tháng 12 năm 2025.
Kết quả là thặng dư thương mại tích lũy của Trung Quốc đã vượt quá 1 nghìn tỷ USD trong 11 tháng đầu năm 2025 — một cột mốc lịch sử. Tuy nhiên, thành tựu này cũng làm dấy lên những lo ngại. Theo một bài báo tháng 1 năm 2026 trên tờ The Diplomat mang tên “Thặng dư thương mại hơn 1 nghìn tỷ USD của Trung Quốc thực tế đến mức nào?”, con số này xấp xỉ bằng tổng thặng dư thương mại của các nền kinh tế có thặng dư lớn thứ hai đến thứ mười trên thế giới cộng lại.
Một nền kinh tế mất cân bằng như vậy đã gây hại cho các quốc gia trên toàn cầu. Các nước đang phát triển là những nạn nhân lớn nhất. Toàn cầu hóa đáng lẽ phải giúp châu Phi, Mỹ Latinh và Đông Nam Á hoàn thành quá trình công nghiệp hóa, nhưng mô hình Trung Quốc đã biến họ thành bãi rác cho hàng hóa giá rẻ và là nơi cung cấp nguyên liệu thô.
“Trung Quốc đang tìm cách xây dựng hình ảnh là nhà vô địch của cái gọi là ‘Nam bán cầu’ toàn cầu gồm các nền kinh tế đang nổi lên ngoài phương Tây. Nhưng trong nỗ lực tìm kiếm ảnh hưởng, họ đang vấp phải một trở ngại — sự phản kháng ngày càng tăng đối với các thực hành thương mại của mình,” theo một bài báo của Business Insider tháng 12 năm 2024 với tiêu đề “Hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc đang đe dọa làm suy yếu ảnh hưởng của họ ở các nước đang phát triển.”
“Từ Indonesia đến Brazil, hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc — bao gồm xe điện, dệt may và thép — đang tràn ngập thị trường và theo các nhà phê bình, đang đè bẹp các ngành công nghiệp địa phương vẫn đang nỗ lực phục hồi sau cuộc suy thoái kinh tế liên quan đến COVID-19,” bài báo tiếp tục.
Tất cả những trường hợp này làm nổi bật những tác động bất lợi của một nền kinh tế Trung Quốc lỗi thời và giải thích tại sao nó không bền vững. Khi ngày càng có nhiều quốc gia nhận ra vấn đề này và cắt giảm nhập khẩu từ Trung Quốc, ĐCSTQ sẽ phải dựa vào nhu cầu trong nước và chi tiêu của người tiêu dùng. Nhưng thu nhập giảm sút và lối sống tiết kiệm bắt buộc đã biến đây thành một lựa chọn bế tắc.
Nguyên nhân Gốc rễ
Ở một mức độ nào đó, sự mất cân bằng thương mại được mô tả ở trên tương tự như ung thư, một căn bệnh đặc trưng bởi sự phát triển không kiểm soát của các tế bào bất thường.
“Khi nó trở thành sự cạnh tranh ‘đổ máu’, chèn ép, giảm doanh thu thuế và tăng trưởng tiền lương, tất cả áp lực giảm phát này hiện đang được xuất khẩu ra ngoài. Tôi thực sự coi đây là một căn bệnh ung thư kinh tế,” nhà giáo dục tài chính người Singapore Loo Cheng Chuan giải thích trong bài báo tháng 11 năm 2025 trên Independent Singapore News mang tên “Trung Quốc xuất khẩu những bất ổn kinh tế sang Singapore và xa hơn nữa?”
Hậu quả là thảm khốc không chỉ trên toàn cầu mà còn ở trong nước. Tình trạng dư thừa năng lượng không kiểm soát đã khiến Trung Quốc trở thành chủ nợ lớn nhất trong thế giới đang phát triển, theo báo cáo của NPR tháng 5 năm 2025. Bên trong Trung Quốc, ĐCSTQ và các cơ quan chính quyền địa phương đã không thể trả nợ và do đó trở thành những thực thể nợ xấu lớn nhất kể từ năm 2025.
Những vụ vỡ nợ này đã ảnh hưởng tiêu cực đến tất cả các ngành công nghiệp. Ngoại trừ các cơ quan chính phủ trọng yếu của ĐCSTQ, nhiều cơ quan cấp thấp hơn không thể chi trả lương cho nhân viên. Trong khi đó, ĐCSTQ đã in thêm nhiều tiền, và số tiền đó một lần nữa lại rơi vào túi của giới tinh hoa.
Cuộc khủng hoảng kinh tế của Trung Quốc bắt nguồn từ các ưu tiên chính trị của Đảng — bành trướng và gây ảnh hưởng toàn cầu cũng như bóc lột trong nước — tương tự như các đặc điểm của bệnh ung thư được mô tả ở trên. Sau khi tận dụng việc hạn chế quyền con người, phúc lợi thấp và mức tiêu dùng thấp để tạo lợi thế về giá, ĐCSTQ sau đó sử dụng trợ cấp nhà nước, làm biến dạng tài chính và bảo hộ chính sách để đẩy sản phẩm của mình ra thị trường toàn cầu. Bằng cách định giá cực thấp, Trung Quốc đang ngấu nghiến các ngành công nghiệp sản xuất ở các quốc gia khác.
Một thực hành mang tính phá hoại như vậy nhất quán với kịch bản mà ĐCSTQ đã sử dụng kể từ khi lên nắm quyền vào năm 1949. Sau khi tịch thu đất đai và vốn từ các địa chủ và chủ doanh nghiệp vào những năm 1950, Đảng đã lãnh đạo cuộc Đại Nhảy Vọt khét tiếng năm 1958, gây ra Nạn Đói Lớn từ năm 1959 đến 1962. Sau Cách mạng Văn hóa (1966-1976), ĐCSTQ đã thực hiện cuộc thảm sát Thiên An Môn năm 1989 và phát động cuộc đàn áp Pháp Luân Công năm 1999.
Từ kinh tế đến văn hóa, từ hệ thống chính trị đến tư tưởng, ĐCSTQ luôn ưu tiên sự kiểm soát bằng cái giá là gây hại cho công dân của mình. Trong 26 năm qua, Đảng đã bôi nhọ Pháp Luân Công bằng các tuyên truyền hận thù và thuyết phục người dân không nghe theo lương tri. Theo thời gian, con người trở nên tê liệt trước việc giam giữ và tra tấn những học viên Pháp Luân Công vô tội và giờ đây chỉ tập trung vào những lợi ích ngắn hạn của chính họ. Cuộc đàn áp ăn mòn nền tảng đạo đức của xã hội, và cuối cùng, mọi người đều sẽ trở thành nạn nhân.
Không thấy Hy vọng
Trong quá khứ, cha mẹ thường bảo con cái học hành chăm chỉ để tìm việc làm và làm việc chăm chỉ để tận hưởng một cuộc sống tốt đẹp hơn. Cả hai điều này đều không còn đúng ở Trung Quốc ngày nay. Với vòng xoáy nợ nần được mô tả ở trên, cộng với các khoản đóng góp an sinh xã hội bắt buộc, một số lượng lớn các công ty khởi nghiệp và doanh nghiệp vừa và nhỏ đã đóng cửa. Sau khi Luật Công ty sửa đổi có hiệu lực vào tháng 7 năm 2024, các cổ đông công ty đã cam kết góp vốn trước đó nhưng không thực hiện được cũng trở thành những người nợ xấu.
Các chính sách thay đổi xoành xoạch của ĐCSTQ đã giúp các quan chức có thể bóc lột người dân thường để trục lợi. Với giá bất động sản sụt giảm và các dự án xây dựng dang dở, số tiền mồ hôi nước mắt của một người coi như đổ xuống sông xuống biển. Giá nhà giảm mạnh đồng nghĩa với việc các khoản thanh toán trước và chi phí cải tạo bị lãng phí vì giá trị tài sản thường rơi xuống thấp hơn nợ gốc thế chấp. Tệ hơn nữa, chủ sở hữu vẫn phải tiếp tục trả nợ thế chấp.
Trung Quốc có hệ thống hukou (hộ khẩu) nghiêm ngặt. Nhiều người từ các vùng nông thôn đã để lại vợ/chồng và con cái để làm việc vất vả nhằm lập nghiệp ở thành phố. Những ngôi nhà họ mua — từng là nguồn tự hào của họ và gia đình — giờ đã trở thành những hố đen tài chính. Sự hối hận của họ khi vay nợ mua nhà và xe là không thể diễn tả bằng lời.
Tiếp tục sống ở thành phố là vô vọng, và không làm việc thì không được. Để làm cho mọi chuyện tệ hơn, tuổi nghỉ hưu cũng bị đẩy lùi. Với tất cả các yếu tố này kết hợp lại, một số người sống trong khổ sở, và một số thậm chí chọn cách tự sát.
Trong khi phớt lờ những cuộc khủng hoảng trong nước và nỗi thống khổ của người dân, ĐCSTQ vẫn tiếp tục vung tiền bằng cách thúc đẩy hệ tư tưởng cộng sản của mình trên toàn cầu.
Ánh sáng Cuối đường hầm
Sự hỗn loạn ở Trung Quốc ngày nay thúc đẩy sự suy ngẫm về những gì đã sai, vì việc hiểu rõ nguyên nhân gốc rễ là điều thiết yếu để tìm ra giải pháp.
Liệu việc bắt giữ thêm các quan chức tham nhũng có khắc phục được vấn đề? Nếu nguyên nhân gốc rễ đến từ sự suy đồi đạo đức do chính ĐCSTQ thúc đẩy, thì những cuộc bắt giữ này khó có thể thay đổi mọi thứ một cách cơ bản. Ví dụ, sau mỗi chiến dịch chính trị trong quá khứ, ĐCSTQ dán nhãn một bộ phận người dân là “những kẻ gây rối” và nhắm mục tiêu vào họ, chỉ để một chiến dịch khác — và thảm họa khác — sớm theo sau.
Đó là bởi vì gốc rễ của vấn đề chính là ĐCSTQ. Chế độ có thể thỉnh thoảng thay đổi chiến thuật để xoa dịu sự phẫn nộ của công chúng và giành lấy sự ủng hộ của nước ngoài (như việc duy trì thái độ khiêm tốn như họ đã làm trong những thập kỷ trước), nhưng bản chất của nó — kiểm soát và đàn áp người dân bằng mọi giá vì lợi ích riêng — vẫn không thay đổi.
Bằng cách thúc đẩy đấu tranh giai cấp, hận thù và dối trá, chế độ này đi ngược lại các giá trị truyền thống của Trung Hoa vốn dựa trên sự tử tế, tôn trọng và biết nghĩ cho người khác. Điều này không có gì ngạc nhiên vì chủ nghĩa cộng sản là ngoại lai đối với Trung Quốc; nó được xuất khẩu từ Liên bang Xô viết và áp đặt lên người dân Trung Quốc.
Cuốn sách xuất bản năm 2004 Chín bài bình luận về Đảng Cộng sản (Cửu Bình) đã làm rất tốt việc giải thích nguồn gốc của ĐCSTQ. Hơn 450 triệu người Trung Quốc đã nhận ra ĐCSTQ độc hại như thế nào và thoái xuất khỏi các tổ chức của Đảng, bao gồm cả các tổ chức thanh thiếu niên của nó là Đoàn Thanh niên và Đội Thiếu niên Tiền phong. Việc tách biệt bản thân khỏi Đảng là quan trọng, bởi vì khi mọi người gia nhập các hiệp hội này, họ được yêu cầu phải giơ tay tuyên thệ cống hiến mạng sống của mình cho ĐCSTQ.
Tóm lại, sự hỗn loạn xã hội ở Trung Quốc sẽ thúc đẩy mọi người cả trong và ngoài nước đưa ra một lựa chọn đạo đức trước khi con tàu ĐCSTQ bị chìm. Những ai đã gia nhập ĐCSTQ vào bất kỳ thời điểm nào nên thoái xuất khỏi đó, và những người bên ngoài Trung Quốc nên nhận diện và chống lại ảnh hưởng ngày càng mở rộng của ĐCSTQ tại quốc gia và cộng đồng của họ. Người Trung Quốc có câu cổ ngữ: “Thiện hữu thiện báo, ác hữu ác báo.” Trong một xã hội suy đồi về đạo đức, cuối cùng mọi người đều sẽ phải gánh chịu, bất kể vị trí địa lý hay địa vị xã hội.