Gunther von Hagens là ai? Bí mật công nghệ Plastination nhựa hóa xác người

Last Updated on 22/05/2026 by Nguyễn Sơn

Gunther von Hagens — nhà giải phẫu học người Đức đã phát minh kỹ thuật plastination, nhựa hóa xác người bằng polymer. Tiểu sử, công nghệ, và những tranh cãi không hồi kết.

1. Gunther von Hagens là ai?

Gunther von Hagens (sinh ngày 10 tháng 1 năm 1945) là nhà giải phẫu học người Đức, người đã phát minh kỹ thuật plastination — phương pháp bảo quản xác người và mô sinh học bằng cách thay thế toàn bộ nước và chất béo trong tế bào bằng nhựa polymer cứng.

Ông là người sáng lập triển lãm KÖRPERWELTEN (Body Worlds) — cuộc triển lãm lưu động trưng bày xác người thật được nhựa hóa trong các tư thế sống động, đã thu hút hơn 57 triệu lượt khách tại hơn 170 thành phố trên 42 quốc gia tính đến năm 2025, trở thành một trong những triển lãm lưu động thành công nhất lịch sử.

Nhưng Gunther von Hagens không chỉ là một nhà khoa học. Ông còn là một nhân vật gây tranh cãi dữ dội — người bị gọi là “Tiến sỹ Tử Thần”, bị cáo buộc về nguồn gốc xác người, từng thực hiện ca mổ xác công khai bất chấp luật pháp Anh Quốc, và tuyên bố sẽ để vợ nhựa hóa thi thể ông sau khi qua đời.

Tóm tắt nhanh:

• Tên khai sinh: Gunther Gerhard Liebchen
• Sinh: 10/01/1945 tại Alt-Skalden, Ba Lan (khi đó thuộc Đức)
• Bằng cấp: Tiến sỹ y khoa, Đại học Heidelberg (1975)
• Phát minh: Kỹ thuật Plastination (1977)
• Triển lãm nổi tiếng: Body Worlds / KÖRPERWELTEN (từ 1995)
• Vợ hiện tại: Tiến sỹ Angelina Whalley, curator của Body Worlds

---

2. Từ Đông Đức đến Heidelberg

Tuổi thơ và căn bệnh định hình cuộc đời

Gunther von Hagens sinh ra trong một gia đình Do Thái tại Ba Lan, nhưng ngay sau Thế chiến II, gia đình ông chạy khỏi vùng Liên Xô chiếm đóng, định cư tại Greiz, Đông Đức. Tại đây ông lớn lên dưới chế độ cộng sản.

Điều đặc biệt: ông mắc bệnh máu khó đông (hemophilia) từ nhỏ. Chứng bệnh này khiến ông phải nằm viện nhiều tháng sau một tai nạn nhỏ thời thơ ấu.

Bị bắt vì tìm cách thoát khỏi Đông Đức

Năm 1965, ông bắt đầu học y tại Đại học Jena. Nhưng cuộc đời ông rẽ ngoặt khi ông tham gia các hoạt động phản đối chính trị và bị bắt sau một nỗ lực vượt biên sang Tây Đức thất bại.

Ông bị giam giữ cho đến năm 1970 — khi Tây Đức trả tiền chuộc tự do cho ông, một thông lệ bí mật trong Chiến tranh Lạnh. Được tự do, ông tiếp tục học y tại Lübeck rồi nhận bằng tiến sỹ y khoa tại Đại học Heidelberg năm 1975.

Một chi tiết ít ai biết: họ “von Hagens” không phải tên gốc. Khi kết hôn với người vợ đầu tiên, ông đổi họ từ “Liebchen” sang họ của vợ — “von Hagens” — và tên đó theo ông đến tận hôm nay.

---

3. Khoảnh khắc năm 1977

Ý tưởng đến từ một khay mẫu vật nhựa

Theo Notable Biographies, năm 1977, trong khi làm việc tại Viện Giải phẫu và Bệnh lý của Đại học Heidelberg, Gunther von Hagens nhìn vào một bộ sưu tập mẫu vật được nhúng trong khối nhựa trong suốt — phương pháp bảo quản thông thường thời đó.

Ông tự hỏi: “Tại sao không đẩy nhựa trực tiếp vào bên trong tế bào mô, thay vì bao quanh nó từ bên ngoài?”

Nếu thành công, mẫu vật sẽ cứng từ bên trong, có thể cầm tay mà không bị hỏng, giữ được hình dạng tự nhiên, và không cần ngâm trong formalin có mùi độc hại.

Sáu năm thử nghiệm

Ông dành sáu năm tiếp theo để hoàn thiện kỹ thuật. Bằng sáng chế được đăng ký lần đầu năm 1978, và ông tiếp tục đăng ký thêm nhiều bằng liên quan đến năm 1982.

Năm 1978, song song với nghiên cứu, ông còn thành lập công ty Biodur Products để phân phối hóa chất và thiết bị plastination cho các nhà nghiên cứu khác trên thế giới. Năm 1993, ông chính thức thành lập Viện Plastination (Institute of Plastination) tại Heidelberg.

---

4. Plastination hoạt động như thế nào?

Đây là phần kỹ thuật cốt lõi mà nhiều người tò mò nhất. Toàn bộ quy trình plastination một thi thể người hoàn chỉnh mất hơn một năm để hoàn thành, với chi phí lao động và vật tư lên đến hàng chục nghìn euro.

Bước 1 — Cố định (Fixation)

Ngay sau khi cơ thể tử vong (lý tưởng nhất là trong vòng 2–10 ngày), formalin được bơm trực tiếp vào hệ thống động mạch để ngăn vi khuẩn phân hủy mô. Đây là bước nền tảng, tương tự ướp xác truyền thống, nhưng chỉ là bước đệm tạm thời.

Tiếp theo, nhà giải phẫu tiến hành bóc tách mô để chuẩn bị các cấu trúc giải phẫu cần được trưng bày — có thể là hệ tuần hoàn, hệ thần kinh, hoặc toàn bộ cơ thể.

Bước 2 — Khử nước (Dehydration)

Đây là bước then chốt đầu tiên. Thi thể được ngâm trong bể acetone lạnh (nhiệt độ thấp dưới 0°C), chất này dần dần hút toàn bộ nước ra khỏi các tế bào. Sau đó bể acetone được nâng lên nhiệt độ phòng để hòa tan các chất béo hòa tan trong mô.

Toàn bộ quá trình khử nước và chất béo này mất khoảng 3–4 tháng.

Bước 3 — Thẩm thấu cưỡng bức (Forced Impregnation)

Đây là bước độc đáo nhất, phân biệt plastination với mọi kỹ thuật bảo quản trước đó.

Thi thể đã ngâm acetone được đặt vào một buồng chân không chứa đầy polymer lỏng — thường là cao su silicone, nhựa polyester, hoặc nhựa epoxy. Máy bơm hút không khí tạo ra chân không, khiến acetone bắt đầu bốc hơi từ bên trong tế bào. Khoảng trống acetone bay đi đến đâu, nhựa polymer lỏng từ bên ngoài lập tức bị hút vào lấp đầy đến đó, xâm nhập vào từng tế bào nhỏ nhất của cơ thể.

Kết quả: polymer thay thế hoàn toàn nước và chất béo trong mọi tế bào.

Bước 4 — Tạo dáng (Positioning)

Sau khi polymer đã ngấm vào toàn bộ mô nhưng chưa đông cứng, đây là cơ hội duy nhất để nhà giải phẫu tạo hình cho thi thể. Bằng các kim, kẹp, dây, và giá đỡ, thi thể được đặt vào tư thế mong muốn — đang chạy, đang đánh cờ, đang giải phẫu chính mình, hay bất kỳ tư thế nào.

Bước 5 — Đông cứng (Curing)

Cuối cùng, thi thể được đặt trong buồng kín và tiếp xúc với khí đặc biệt (với silicone), hoặc ánh sáng/nhiệt (với polyester và epoxy), để polymer đông cứng vĩnh viễn.

Kết quả cuối cùng: một plastinate hoàn chỉnh không mùi, không phân hủy, có thể chạm tay trực tiếp không cần găng, và giữ nguyên hình dạng trong nhiều thập kỷ.

So sánh với xác ướp truyền thống:

So sánh	Plastination	Ướp xác Ai Cập	Ngâm Formalin
Mùi	Không	Có	Độc hại mạnh
Chạm trực tiếp	✅ Được	❌ Không	❌ Không
Tư thế linh hoạt	✅ Cao	❌ Thấp	❌ Thấp
Bền vững	Hàng thập kỷ	Hàng nghìn năm	Phụ thuộc hóa chất
Mục đích	Giáo dục/triển lãm	Tín ngưỡng	Nghiên cứu y khoa

---

5. Body Worlds ra đời trên thế giới

Năm 1988, Gunther von Hagens làm việc muộn trong phòng thí nghiệm và nhìn thấy một nhân viên vệ sinh đang đứng nhìn chằm chằm vào các mẫu vật plastinate với vẻ kinh ngạc thực sự. Đó là lúc ông ta nhận ra: công chúng, không chỉ các bác sỹ, cũng tò mò về cơ thể người.

Ông thử nghiệm một triển lãm nhỏ về các bộ phận cơ thể được plastinate tại Pforzheim, Đức — và đám đông đến xem đông hơn mọi kỳ vọng.

Năm 1995, tại Tokyo, Nhật Bản — nơi mà suốt 200 năm luật pháp cấm trưng bày xác người nơi công cộng — Body Worlds lần đầu tiên ra mắt công chúng quốc tế. Hơn 450.000 người đến tham quan.

Khi ông và vợ — Tiến sỹ Angelina Whalley (người sau này trở thành curator chính của triển lãm) — nhìn thấy những hàng người xếp dài bên ngoài, họ biết đây không còn là dự án học thuật nữa, mà có thể kiếm tiền.

Tính đến năm 2025, Body Worlds đã:

• Triển lãm ở hơn 170 thành phố trên 42 quốc gia
• Đón hơn 57 triệu lượt khách

Hiện nay, các triển lãm Body Worlds thường trực đang hoạt động tại Berlin, Amsterdam, Heidelberg và London.

---

6. Chiếc mũ đen và “Tiến sỹ tử thần”

Một trong những điều đầu tiên người ta nhận ra về Gunther von Hagens là chiếc mũ phớt đen rộng vành ông ta đội trong mọi dịp — kể cả khi thực hiện phẫu thuật hay mổ xác.

Ông giải thích rằng đây không phải thương hiệu. Ông chỉ đến bức tranh “Bài học Giải phẫu của Tiến sỹ Nicolaes Tulp” (1632) của Rembrandt, nơi nhà giải phẫu học đội mũ để thể hiện sự vượt lên các chuẩn mực xã hội của thời đại. Trong thế kỷ 17, các nhà giải phẫu học đội mũ trong khi mổ xác là để tuyên bố rằng khoa học có quyền vượt qua các quy ước tôn giáo và xã hội.

Gunther von Hagens tiếp nối truyền thống đó — ít nhất là theo cách ông ta diễn giải.

Báo chí Anh và Đức đặt cho ông biệt danh “Dr. Death” (Tiến sỹ Tử Thần). Ông hiếm khi phủ nhận hay tức giận với danh hiệu này — ông ta hiểu rằng hình ảnh kỳ dị có giá trị truyền thông, và truyền thông có nghĩa là khán giả đến xem triển lãm.

---

7. Những tranh cãi lớn về Gunther von Hagens

7.1. Ca mổ xác công khai tại London (2002)

Ngày 20 tháng 11 năm 2002, tại một nhà máy bia cũ trên phố Brick Lane, London, Gunther von Hagens thực hiện ca mổ xác công khai đầu tiên tại Anh trong hơn 170 năm — trước khoảng 500 khán giả và hàng trăm người xếp hàng chờ bên ngoài.

Trước đó, Thanh tra Giải phẫu Hoàng gia Anh đã cảnh báo bằng văn bản: hành động này có thể vi phạm Đạo luật Giải phẫu 1984 và là hành vi phạm tội hình sự. Cảnh sát Thủ đô London có mặt tại chỗ — nhưng không can thiệp.

Khi có người trong khán giả yêu cầu ông bỏ mũ ra để tỏ lòng tôn trọng người quá cố, ông chỉ vào bức tranh của Rembrandt treo trên tường và tiếp tục công việc.

Sự kiện được phát trên Channel 4 Anh vào tháng 11/2002, nhận hơn 130 đơn khiếu nại — kỷ lục của cơ quan quản lý phát thanh truyền hình OFCOM lúc bấy giờ.

7.2. Tranh cãi nguồn gốc xác người (2002–2004)

Năm 2002, khi cảnh sát điều tra một vụ buôn bán thi thể bất hợp pháp tại Novosibirsk, Nga — liên quan đến 56 thi thể được chuyển đến Heidelberg — tên von Hagens xuất hiện trong các cuộc điều tra. Ông không bị buộc tội, nhưng sự việc đặt dấu hỏi về quy trình kiểm soát nguồn gốc xác người của ông.

Cũng trong giai đoạn này, ông trả lại 7 thi thể cho Trung Quốc sau khi lo ngại chúng có thể là thi thể của tù nhân bị hành quyết. Chính ông xác nhận điều này — và đây là lần hiếm hoi ông thừa nhận có vấn đề trong chuỗi cung ứng.

7.3. Chương trình hiến xác: Bao nhiêu là thật?

Von Hagens khẳng định tất cả thi thể người lớn trong Body Worlds đến từ chương trình hiến xác tự nguyện do ông thiết lập từ năm 1982. Ông cho biết hơn 16.000 người đã đăng ký sẵn sàng hiến xác cho plastination.

Tuy nhiên, chương trình này chưa bao giờ được kiểm toán độc lập. Von Hagens từ chối công bố danh sách đối chiếu giữa người hiến và thi thể được trưng bày — lý do ông đưa ra là bảo mật thông tin cá nhân. Đây là điểm mà các nhà phê bình cho rằng thiếu minh bạch.

7.4. Dự án “Futurehuman” (2003): Nhựa hóa người đang còn sống?

Năm 2003, công ty truyền hình Mentorn đề xuất một dự án tài liệu có tên Futurehuman, trong đó von Hagens sẽ thực hiện “cải tiến” giải phẫu trên thi thể để minh họa các khả năng tiến hóa của cơ thể người. Điều gây tranh cãi là dự án này công khai tuyển một người mắc bệnh hiểm nghèo để tình nguyện hiến xác ngay trước khi qua đời.

Làn sóng phản đối từ giới y đức và truyền thông buộc dự án phải dừng lại. Nhưng sự kiện này cho thấy ranh giới giữa khoa học và trình diễn trong thế giới của von Hagens đôi khi rất mờ nhạt.

---

8. Khi “Tiến sỹ tử thần” đối mặt với cái chết

Gunther von Hagens được chẩn đoán mắc bệnh Parkinson — một căn bệnh thoái hóa thần kinh tiến triển không hồi phục. Ông đang chiến đấu với chính cái chết mà cả đời ông đã nghiên cứu.

Gunther von Hagens đã công khai yêu cầu vợ ông — Tiến sỹ Angelina Whalley — plastinate thi thể ông sau khi ông qua đời, và đặt plastinate đó ở vị trí lối vào của triển lãm Body Worlds, để ông có thể “chào đón khách tham quan ngay cả sau khi đã chết”, theo Times of Israel.

---

9. Câu hỏi về Gunther von Hagens

---

Kết Luận

Gunther von Hagens là một trong những nhân vật phức tạp nhất của khoa học hiện đại. Ông vừa là nhà phát minh với đóng góp cho y học và giáo dục đại chúng, vừa là người vượt qua các ranh giới đạo đức, pháp lý, và văn hóa để đạt mục đích.

Kỹ thuật plastination của ông đã dân chủ hóa giải phẫu học — đưa kiến thức y khoa từ phòng mổ kín ra trước mắt hàng chục triệu người bình thường. Nhưng câu hỏi về sự đồng ý, nguồn gốc thi thể, và ranh giới giữa giáo dục và trình diễn vẫn chưa có câu trả lời hoàn toàn thỏa đáng.

Đó là lý do tại sao, sau 30 năm, người ta vẫn còn tranh cãi về ông.

Video: Gunther Von Hagens: Quái nhân hay nhà khoa học?

---

📌 Đọc tiếp trong chuỗi bài:

• Bài 1 — Triển lãm xác người Body Worlds tại Berlin: Nghệ thuật hay tội ác đạo đức?
• Bài 3 — Xác người trong triển lãm Body Worlds đến từ đâu?
• Bài 4 — Mặt tối ngành nhựa hóa: Gunther von Hagens và Trung Quốc