Hezbollah (hay Hizbullah, nghĩa là “Đảng của Chúa”) là một tổ chức chính trị – bán quân sự Hồi giáo Shia có trụ sở tại Lebanon. Được thành lập năm 1982, Hezbollah nổi tiếng với vai trò “lực lượng kháng chiến” chống Israel, đồng thời là đảng chính trị tham gia chính phủ Lebanon và mạng lưới dịch vụ xã hội rộng lớn.
Với sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ Iran, Hezbollah từng được coi là nhóm vũ trang phi nhà nước mạnh nhất Trung Đông. Tuy nhiên, sau cuộc xung đột lớn với Israel năm 2024, tổ chức này đã suy yếu nghiêm trọng nhưng vẫn duy trì ảnh hưởng chính trị và đang tái cấu trúc.
Lebanon cấm các hoạt động quân sự của Hezbollah
Ngày 3/3/2026, Chính phủ Lebanon đã thực hiện một bước đi chưa từng có tiền lệ là cấm các hoạt động quân sự và an ninh của Hezbollah, khiến nhóm được Iran hậu thuẫn này phản ứng dữ dội trước quyết định này.
Hãng tin AFP dẫn lời Thủ tướng Lebanon, Nawaf Salam, phát biểu sau cuộc họp nội các khẩn cấp hôm thứ Hai: “Nhà nước Lebanon tuyên bố hoàn toàn và dứt khoát bác bỏ bất kỳ hành động quân sự hoặc an ninh nào được phát động từ lãnh thổ Lebanon nằm ngoài khuôn khổ các thể chế hợp pháp của nước này. Điều này đòi hỏi phải ngay lập tức cấm tất cả các hoạt động an ninh và quân sự của Hezbollah, coi chúng là bất hợp pháp, và buộc tổ chức này phải giao nộp vũ khí.“
Hezbollah có đại diện cả trong chính phủ và quốc hội, và động thái của chính phủ diễn ra vài giờ sau khi nhóm phiến quân được Iran hậu thuẫn tuyên bố đã tấn công Israel vào sáng sớm thứ Hai để trả thù cho vụ ám sát lãnh đạo tối cao của Iran, Ali Khamenei.
Hezbollah tấn công Israel
Xung đột tại Trung Đông tiếp tục leo thang khi Israel và phong trào Hezbollah ở Lebanon lần đầu giao tranh trực tiếp sau hơn 1 năm tương đối lắng dịu, trong bối cảnh Mỹ và Israel mở rộng chiến dịch quân sự nhằm vào Iran.
Hôm 1/3/2026, phong trào Hezbollah tại Lebanon tuyên bố sẽ đối đầu với Mỹ và Israel sau các cuộc không kích nhằm vào Iran – quốc gia được xem là hậu thuẫn chủ chốt của lực lượng này. Trong tuyên bố chính thức, Tổng Thư ký Hezbollah Naim Qassem khẳng định: “Chúng tôi sẽ thực hiện nghĩa vụ của mình trong việc đối đầu với hành động gây hấn của Mỹ và Israel”, đồng thời nhấn mạnh Hezbollah sẽ không từ bỏ “mặt trận danh dự và kháng chiến”.
Ngày 2/3, Israel đã tiến hành loạt không kích vào thủ đô Beirut sau khi Hezbollah phóng tên lửa qua biên giới sang lãnh thổ Israel.
Vậy Hezbollah là gì, lịch sử, lãnh đạo hiện nay, tình hình cập nhật mới nhất.
1. Hezbollah Là Gì? Tổng Quan Cơ Bản
Hezbollah là đảng chính trị và lực lượng dân quân Shia Lebanon, kết hợp ba mặt:
- Quân sự: Cánh vũ trang (Jihad Council) với hàng chục nghìn chiến binh.
- Chính trị: Thuộc Liên minh 8/3, chiếm khoảng 12-15 ghế Quốc hội Lebanon (tổng 128 ghế).
- Xã hội: Mạng lưới bệnh viện, trường học, từ thiện phục vụ cộng đồng Shia.
Trụ sở: Beirut (phía nam và thung lũng Bekaa). Tôn giáo: Hồi giáo Shia Twelver, trung thành với học thuyết Wilayat al-Faqih (Quyền lãnh đạo của pháp quan) của Iran. Khẩu hiệu: “Chắc chắn Đảng của Allah là những người chiến thắng” (trích Kinh Qur’an).
Hezbollah bị Mỹ, Israel, EU (một phần), Anh, Đức… liệt vào danh sách tổ chức khủng bố, nhưng được Iran, Syria (trước đây) và một số lực lượng kháng chiến Palestine ủng hộ.
2. Lịch Sử Hình Thành Và Phát Triển Của Hezbollah
- 1982: Thành lập trong bối cảnh Israel xâm lược Lebanon (Chiến tranh Lebanon 1982) để đẩy PLO ra khỏi biên giới. Các giáo sĩ Shia Lebanon (ảnh hưởng từ Cách mạng Hồi giáo Iran 1979) hợp nhất Amal, Daw’ah và Ulema với sự hỗ trợ của 1.500 cố vấn Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC).
- 1983: Nổi tiếng với các vụ đánh bom Đại sứ quán Mỹ và doanh trại Thủy quân lục chiến Mỹ tại Beirut (hơn 300 người chết) – Mỹ và Israel cáo buộc Hezbollah thực hiện.
- 1985: Công bố Tuyên ngôn đầu tiên: Chống Israel, chống Mỹ, xây dựng nhà nước Hồi giáo tại Lebanon.
- 1992: Tham gia bầu cử Quốc hội lần đầu, chuyển từ dân quân thuần túy sang “đảng chính trị + kháng chiến”.
- 2000: Đóng góp lớn khiến Israel rút quân khỏi Nam Lebanon – được coi là chiến thắng lịch sử.
- 2006: Chiến tranh Lebanon 34 ngày với Israel – Hezbollah sống sót và được coi là “chiến thắng đạo đức”.
- 2011-2019: Can thiệp Nội chiến Syria hỗ trợ Bashar al-Assad.
- 2023-2024: Xung đột biên giới với Israel (hỗ trợ Hamas sau 7/10/2023). Israel đáp trả mạnh mẽ: ám sát hàng loạt lãnh đạo, phá hủy kho vũ khí, xâm lược Nam Lebanon.
- 2024: Lãnh đạo tối cao Hassan Nasrallah bị tiêu diệt (27/9/2024). Người kế nhiệm Hashem Safieddine cũng thiệt mạng. Thỏa thuận ngừng bắn tháng 11/2024 yêu cầu Hezbollah rút vũ khí nặng về phía bắc sông Litani.
3. Ý Thức Hệ Và Mục Tiêu Của Hezbollah
- Trung thành tuyệt đối với Iran và Lãnh tụ tối cao (Wilayat al-Faqih).
- Chống Israel: Xem Israel là “thực thể chiếm đóng”, mục tiêu “giải phóng Jerusalem và toàn Palestine”.
- Chống đế quốc Mỹ và ảnh hưởng phương Tây.
- Xây dựng nhà nước Hồi giáo tại Lebanon nhưng sau 2009 đã điều chỉnh: nhấn mạnh đoàn kết dân tộc Lebanon, chống bè phái.
- Hỗ trợ “Trục Kháng cự” (Axis of Resistance): Hamas, Houthis, lực lượng Shia Iraq…
Tuyên ngôn 2009 bớt cực đoan hơn, tập trung vào “kháng chiến” và công bằng xã hội.
4. Lãnh Đạo Hezbollah Qua Các Thời Kỳ (Cập Nhật 2026)
| Thời kỳ | Lãnh đạo chính | Ghi chú quan trọng |
|---|---|---|
| 1982-1992 | Abbas al-Musawi | Bị Israel ám sát 1992 |
| 1992-2024 | Hassan Nasrallah | Lãnh đạo 32 năm, bị tiêu diệt 27/9/2024 |
| 10/2024-nay | Naim Qassem (sinh 1953) | Phó cũ của Nasrallah, được Shura Council bầu 29/10/2024. Hiện vẫn lãnh đạo, nhấn mạnh “không từ bỏ vũ khí” |
Naim Qassem được đánh giá thực tế hơn, ít cá tính hơn Nasrallah nhưng vẫn duy trì đường lối cứng rắn. Nhiều lãnh đạo cấp cao khác (Fuad Shukr, Hashem Safieddine…) đã thiệt mạng năm 2024.
5. Cấu Trúc Tổ Chức Và Sức Mạnh Quân Sự
- Hội đồng Shura (tối cao, gồm giáo sĩ).
- Hội đồng Jihad (quản lý quân sự).
- Cánh chính trị: Khối “Trung thành với Kháng chiến”.
- Dịch vụ xã hội: Jihad al-Bina (xây dựng), bệnh viện, trường học, hỗ trợ gia đình “liệt sĩ”.
Sức mạnh quân sự trước 2024:
- 40.000-100.000 chiến binh (ước tính).
- Hơn 150.000 tên lửa, rocket (bao gồm tên lửa chính xác).
- UAV, tên lửa chống tăng Kornet, tên lửa chống hạm.
Sau chiến tranh 2024: Mất khoảng 5.000 chiến binh, 80% kho vũ khí bị phá hủy, lãnh đạo cấp cao gần như tan rã. Đến 2026: Đang tái vũ trang qua đường biển và sản xuất nội địa, nhưng lực lượng phía nam sông Litani bị suy yếu mạnh.
6. Vai Trò Chính Trị Tại Lebanon
Hezbollah kiểm soát thực tế Nam Lebanon, một phần Beirut và Bekaa. Đảng chiếm ghế Quốc hội, bộ trưởng Nội các, và có quyền phủ quyết thực tế trước 2025.
Sau chiến tranh 2024 và sự sụp đổ của Assad ở Syria, ảnh hưởng suy giảm. Chính phủ Lebanon mới (2025) dưới Thủ tướng Nawaf Salam đã phê duyệt kế hoạch giải giáp Hezbollah, giảm ghế bộ trưởng của phe Hezbollah.
7. Hoạt Động Xã Hội Và Dịch Vụ Cộng Đồng
Hezbollah vận hành:
- Hàng chục bệnh viện, phòng khám miễn phí/phí thấp cho người Shia.
- Trường học, trung tâm văn hóa, chương trình nông nghiệp.
- Quỹ hỗ trợ “liệt sĩ” và thương binh.
Đây là nền tảng tạo lòng trung thành mạnh mẽ trong cộng đồng Shia Lebanon (chiếm ~30% dân số).
8. Quan Hệ Quốc Tế
- Iran: Nhà tài trợ chính (hàng trăm triệu USD/năm + vũ khí, huấn luyện).
- Syria: Đồng minh quan trọng đến 2024 (vận chuyển vũ khí), nay suy yếu sau khi Assad sụp đổ.
- Israel: Kẻ thù không đội trời chung.
- Mỹ & phương Tây: Bị trừng phạt nặng, cánh quân sự bị EU liệt khủng bố.
- Hỗ trợ Hamas, Houthis, lực lượng Shia Iraq.
9. Các Cuộc Xung Đột Nổi Bật Với Israel
- 1982-2000: Kháng chiến du kích Nam Lebanon.
- 2006: Chiến tranh 34 ngày.
- 2023-2024: Xung đột biên giới → Israel xâm lược, ám sát Nasrallah.
- 2024-nay: Ngừng bắn nhưng Israel tiếp tục không kích các điểm tái vũ trang.
10. Tình Hình Hiện Tại Của Hezbollah (Cập Nhật Mới Nhất)
Tính đến tháng 3/2026:
- Lãnh đạo: Naim Qassem vẫn giữ vị trí, tuyên bố “không bao giờ từ bỏ vũ khí”.
- Giải giáp: Lực lượng Vũ trang Lebanon (LAF) đã hoàn thành giai đoạn 1 phía nam sông Litani. Giai đoạn 2 (phía bắc Litani đến sông Awali) dự kiến cần 4-8 tháng (tháng 2/2026 chính phủ phê duyệt). Hezbollah phản đối kịch liệt, gọi đây là “tội lỗi nghiêm trọng phục vụ Israel”.
- Tái cấu trúc: Đang di chuyển lực lượng và vũ khí về phía bắc, tăng sản xuất UAV và tên lửa nội địa, mở lại tuyến buôn lậu biển.
- Ảnh hưởng chính trị: Giảm mạnh, mất đồng minh (Free Patriotic Movement cắt liên minh), nhưng vẫn kiểm soát một phần cộng đồng Shia.
- Iran: Hezbollah tuyên bố sẽ không can thiệp nếu Mỹ tấn công Iran “hạn chế”, nhưng sẽ hành động nếu nhắm vào Lãnh tụ tối cao hoặc thay đổi chế độ.
- Israel: Tiếp tục không kích các điểm tái vũ trang của Hezbollah.
Hezbollah đang ở giai đoạn yếu nhất lịch sử nhưng vẫn sống sót và cố gắng tái sinh.
11. Tranh Cãi Và Chỉ Trích
- Bị cáo buộc khủng bố, buôn ma túy, rửa tiền (Mỹ cáo buộc kiếm 1 tỷ USD/năm từ cocaine).
- Sử dụng dân thường làm “lá chắn sống”.
- Can thiệp Syria gây chia rẽ nội bộ Lebanon.
- Chống LGBT, quan điểm cực đoan tôn giáo.
Kết Luận: Hezbollah Trong Tương Lai?
Hezbollah không còn là “quân bài chiến lược” mạnh mẽ như trước 2024, nhưng vẫn là yếu tố then chốt của chính trị Lebanon và Trục Kháng cự. Tương lai phụ thuộc vào:
- Khả năng giải giáp thành công của chính phủ Lebanon.
- Mức độ hỗ trợ từ Iran (đang yếu đi).
- Áp lực từ Israel và Mỹ.
Nếu Lebanon thành công giải giáp, đây sẽ là bước ngoặt lịch sử chấm dứt “nhà nước trong nhà nước”. Ngược lại, rủi ro xung đột mới vẫn hiện hữu.
(Nguồn tham khảo chính: Wikipedia, Council on Foreign Relations, Reuters, Al Jazeera, báo chí Lebanon và Israel – cập nhật đến 01/03/2026).