Last Updated on 31/10/2026
Một người mẹ Duy Ngô Nhĩ kể lại cơn ác mộng bắt đầu tại một sân bay Trung Quốc. Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cảnh báo người Mỹ về những rủi ro khi đi du lịch đến Trung Quốc.
Mihrigul Tursun cần sự giúp đỡ. Cô mới làm mẹ được hai tháng, phải chật vật xoay xở với ba đứa trẻ sơ sinh (sinh ba) đang bú sữa mẹ. Sau đó, cô đến một sân bay Trung Quốc, ôm ba đứa trẻ trên tay.
Hai người lạ mặt xuất hiện, một nam và một nữ. Họ đề nghị bế giúp những đứa trẻ. Tursun vô cùng biết ơn. Nhưng ngay khi cô vừa giao các con mình cho họ, sắc mặt họ lập tức thay đổi. Hãy đi theo chúng tôi, họ ra lệnh. Họ là cảnh sát Trung Quốc.
Thế là bắt đầu một chuỗi ngày kinh hoàng cướp đi sinh mạng một đứa con của Tursun và tước đoạt những năm tháng thanh xuân của cô. Cô từng không biết liệu mình có thể sống sót để thoát ra hay không. Và những ký ức về những gì xảy ra sau đó vẫn luôn ám ảnh cô trong lúc làm lại cuộc đời ở Hoa Kỳ. Đó là lý do tại sao cô không thể giữ im lặng, cô chia sẻ với The Epoch Times.
Không Một Chút Xót Thương
Đối với các mục tiêu chính trị của Bắc Kinh, việc trở về Trung Quốc mang theo một rủi ro rất thực tế. Chế độ này có một chương trình mang tên Chiến dịch Săn Cáo (Operation Fox Hunt) chuyên truy bắt những người bất đồng chính kiến ở nước ngoài. Một mạng lưới các đồn cảnh sát không chính thức của Trung Quốc bị phát hiện ở Hoa Kỳ và các quốc gia khác cũng đã giúp chế độ này theo dõi những người chỉ trích ở hải ngoại. Mỗi nhóm nhân quyền đều có chung những câu chuyện kinh hoàng, dù đó là học viên Pháp Luân Công, tín đồ Cơ đốc giáo trong các hội thánh ngầm, các nhà hoạt động dân chủ, hay như trường hợp của Tursun là người Duy Ngô Nhĩ.
Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ vào tháng 10 đã cảnh báo người Mỹ — đặc biệt là những người gốc Hoa — về “nguy cơ nghiêm trọng bị giam giữ sai trái” khi đi du lịch đến Trung Quốc. Ngay cả một tin nhắn cá nhân mang tính chỉ trích được gửi từ bên ngoài Trung Quốc cũng có thể khiến họ gặp rủi ro.
Năm 2015, Tursun không hề biết rằng một cuộc đàn áp quy mô lớn đang hình thành tại quê hương Tân Cương của cô. Khi đó cô 26 tuổi và mới bắt đầu lập gia đình ở Ai Cập, nơi cô học tập và kết hôn. Khi cô sinh ba, cha mẹ cô ở Trung Quốc bắt đầu gọi điện dồn dập hơn. Họ muốn nhìn thấy các cháu và chăm sóc chúng. Cô phải trở về.
Tursun từng nghĩ trở về là một ý kiến hay, rốt cuộc thì việc chăm sóc ba đứa trẻ sơ sinh không hề dễ dàng. Cô chưa bao giờ ngờ rằng mình sẽ phải đi thẳng từ sân bay đến một nhà tù Trung Quốc.
Cảnh sát bắt cô trải qua ba giờ thẩm vấn. Cô lo lắng cho các con của mình, cô phải cho chúng ăn và thay tã. Nhưng cảnh sát không cho phép cô hỏi bất cứ điều gì. Chỉ có họ mới được quyền đặt câu hỏi — vai trò duy nhất của Tursun là trả lời. Cô bật khóc.
Không hề có sự thương xót. Sau cuộc tra hỏi, các sĩ quan dán băng keo vào miệng cô, trùm một chiếc mũ đen lên mặt, còng tay ra sau lưng và đẩy mạnh cô vào một chiếc ô tô. Trong quá trình bị đối xử thô bạo, Tursun cảm thấy mũi mình va đập vào vật gì đó. Sau đó, máu dính đầy lên quần áo cô.
Đứa Trẻ
Cuộc thẩm vấn tiếp tục — suốt ba ngày ba đêm dưới tầng hầm của một cơ sở giam giữ ở Ürümqi. Bảy ngày tiếp theo của Tursun trôi qua trong một căn phòng tối đen như mực. Sau đó là nhiều tuần trong một phòng giam cùng hàng chục người khác. Cô không biết chút tin tức nào về các con.
Lần tiếp theo cô nhìn thấy những đứa bé là ở bệnh viện. Cậu con trai cả của cô, Mohaned, nằm sau cửa kính của phòng chăm sóc tích cực. Cả ba đứa trẻ đều có vết tích của một ca phẫu thuật trên cổ.
Ngày hôm sau, chính quyền đưa cho cô một tờ giấy để ký. Đó là giấy chứng tử của Mohaned. Tursun nhìn thi thể lạnh lẽo bé nhỏ trước mặt. Cô không muốn tin rằng con mình đã ra đi. Có thể thằng bé chỉ đang ngủ? Cô cầu xin một chiếc chăn để ủ ấm cho con. Cô chạm vào ngón tay và mái tóc xoăn của cậu bé. Thằng bé có rất nhiều tóc. Khi ôm Mohaned, cô gục ngã xuống sàn.
Khi mở mắt ra lần nữa, cô đang ở trong xe hơi của cha mình. Ông khẩn khoản mong cô hãy kiên cường. “Con còn hai đứa trẻ khác,” ông nói. “Chúng đang đợi con chăm sóc.”
Nhưng Tursun không thể ngừng khóc. Con cô đã làm gì sai? Thằng bé mới chưa đầy 6 tháng tuổi và vẫn luôn khỏe mạnh. Gia đình phải mất ba ngày mới tìm được nơi chôn cất. Trong suốt ba ngày đó, Tursun ôm chặt Mohaned, cố gắng ủ ấm cơ thể bé nhỏ ấy, hy vọng một phép màu nào đó sẽ đánh thức thằng bé. Nhưng cậu bé không bao giờ mở mắt ra nữa.
‘Nhận Tội’
Sinh ra ở Cherchen, một thị trấn ốc đảo ven rìa sa mạc ở khu vực Tân Cương, Tursun lớn lên với lòng tự hào về Trung Quốc. Cô đồng nhất bản thân với bản sắc Trung Quốc và cảm thấy tự hào khi thấy lá cờ Trung Quốc được kéo lên. Năm 10 tuổi, cô đạt điểm cao nhất trong một kỳ thi lớn về kỹ năng tiếng Quan Thoại. Cô là một trong số ít học sinh Duy Ngô Nhĩ được chọn rời nhà đến một trường nội trú ở miền nam Trung Quốc, nơi tiếng Quan Thoại là ngôn ngữ duy nhất được sử dụng. Ở đại học, cô theo học quản trị kinh doanh tại Ai Cập, nơi cô gặp chồng mình.
Năm cha mẹ hối thúc cô trở về, cuộc đàn áp ở Tân Cương đang leo thang. Chính quyền đã phát động chiến dịch “Tấn công Mạnh mẽ” (Strike Hard), thiết lập khung chính sách cho việc giam giữ hàng loạt dưới danh nghĩa chống lại chủ nghĩa cực đoan tôn giáo. Tursun nhớ lại cảm giác cấp bách trong giọng nói của cha mẹ qua những cuộc gọi từ Ai Cập. Họ liên tục nài nỉ. Nhớ lại, cô tin rằng họ đã bị gây áp lực.
Mất đi đứa con trai vẫn chưa phải là tận cùng của sự giày vò. Cảnh sát bắt giữ cô thêm hai lần sau đó, lần đầu vào tháng 4 năm 2017 và sau đó là vào năm 2018. Cô bị đưa qua lại giữa trại giam và bệnh viện. Trong những tháng được phép ở nhà, cảnh sát đóng quân ngay trong nhà, theo dõi mọi nhất cử nhất động của gia đình.
Họ bị ép uống những viên thuốc — vài viên màu trắng, vài viên đủ màu, với lý do là tốt cho sức khỏe. Nhưng Tursun cho biết loại thuốc đó khiến cô yếu đi. Cô cảm thấy chóng mặt, ớn lạnh và buồn nôn.
“Nhận tội, và các người sẽ nhận được sự khoan hồng,” các tù nhân đồng thanh hô bằng tiếng Trung — đó là một trong những khẩu hiệu của Đảng mà họ phải học thuộc lòng để được phát thức ăn. Có lần, khi bị cảnh sát đánh đập, cô đã lớn tiếng phản kháng. “Tại sao ông lại tra tấn tôi như thế này? Tôi đã làm gì? Ông là một con vật,” cô nói với viên sĩ quan. “Một ngày nào đó Chúa sẽ trừng phạt ông.”
Hắn đáp trả bằng cách cạo trọc đầu cô và gắn điện cực lên đầu cô. “Chúa ở đâu?” hắn nói. “Tôi sẽ cho cô thấy ai mới là Chúa.”
Tursun gào thét khi dòng điện chạy qua cơ thể. “Hãy giết tôi đi,” cô nói. Cô thà chết còn hơn phải trải qua sự tra tấn đó một lần nữa.
Một Bước Ngoặt
Cuối năm 2017, các quan chức kết án tử hình cô. Họ đưa ra hai lựa chọn: chết bằng thuốc độc hoặc chết bằng đạn. Cô nhớ lại rằng họ bảo cô sẽ phải trả tiền cho những viên đạn đó. Tursun đã sẵn sàng đón nhận cái chết, nhưng cô muốn các con mình được tự do. Chúng là công dân Ai Cập và lẽ ra phải được phép trở về Ai Cập, cô nói với chính quyền.
Trong suốt thời gian này, Tursun không có bất kỳ liên lạc nào với chồng. Chính quyền đã tịch thu điện thoại của cô. Cô không hề biết rằng chồng mình đã nộp đơn vô số lần để đến Trung Quốc, nhưng lần nào đơn xin visa cũng bị từ chối.
Sau rất nhiều trắc trở, anh đã đến được Trung Quốc nhờ sự giúp đỡ của Đại sứ quán Ai Cập. Hai người gặp nhau ở Cherchen — lần đầu tiên nhìn thấy nhau sau ba năm. Anh đưa cô và các con rời khỏi đất nước mà cô từng hướng về. Anh đã cứu mạng cô.
Thử thách cuối cùng của cô là phải ký một bản tuyên bố phủ nhận việc bị giam giữ hay tra tấn, đồng thời tuyên bố tình yêu dành cho Trung Quốc, và cô bị yêu cầu đọc to điều đó hai lần trước máy quay. Hai đứa con của Tursun đã bị tách khỏi cô trong những ngày cô bị giam giữ. Khi cuối cùng cũng được đoàn tụ, cô thấy bé trai Moez và bé gái Elina đang mặc những bộ quần áo màu đỏ in chữ “China”.
3 Món Quà Sinh Nhật
Những vết thương rất chậm lành. Nhiều năm sau trải nghiệm đó, các con của Tursun vẫn giấu thức ăn trong túi áo và lén ăn dưới gầm giường. Tiếng chó sủa hay tiếng xe cảnh sát cũng khiến chúng hoảng sợ. Ban đêm, chúng ôm khư khư đôi giày của mình cùng đôi giày của mẹ khi ngủ. Theo cách đó, nếu cảnh sát Trung Quốc lại đến, chúng sẽ biết. Cảnh sát không thể bắt mẹ đi mà không có giày.
Tursun luôn mua ba món quà sinh nhật. Cô đặt một trong số đó vào hộp quyên góp. Cô nói với Elina và Moez rằng cô đang gửi nó về Trung Quốc — cho Mohaned. Cô muốn giữ kín sự thật cho đến sau khi chúng tròn 10 tuổi.
Nhưng sự thật đã hé lộ sớm hơn. Một tháng trước sinh nhật 10 tuổi, Moez tình cờ xem được một video trên mạng của Tursun kể lại những gì đã xảy ra với cô ở Trung Quốc. Cậu bé chạy đến bên mẹ trong dòng nước mắt. Tại sao mẹ lại nói dối cậu? Cậu bé đã sưu tầm những trò chơi với hy vọng sẽ trao cho anh trai mình khi họ về Trung Quốc.
Tursun nói với Moez rằng Mohaned rất may mắn — cậu bé đã lên thiên đường sớm và đang đợi họ ở đó. “Hãy cầu nguyện cho anh trai con. Anh ấy sẽ lắng nghe con,” cô nói. Khi họ qua đời, cô nói với Moez, họ sẽ gặp lại nhau trên thiên đường.
(Theo Epoch Times)
Về chiến dịch đàn áp Duy Ngô Nhĩ ở Trung Quốc
Chiến dịch đàn áp người Duy Ngô Nhĩ (Uyghur) tại Tân Cương (Trung Quốc), bắt đầu tăng cường từ khoảng 2016–2017 dưới “Chiến dịch Đánh mạnh” (Strike Hard) đã dẫn đến việc giam giữ quy mô lớn, giám sát chặt chẽ và các hạn chế văn hóa – tôn giáo đối với người Duy Ngô Nhĩ cùng các dân tộc Turkic Hồi giáo khác.
Theo các ước tính từ nhà nghiên cứu Adrian Zenz và các nguồn khác dựa trên tài liệu chính phủ Trung Quốc, hình ảnh vệ tinh và dữ liệu ngân sách, số người bị giam giữ trong các trung tâm “giáo dục nghề nghiệp và đào tạo” (theo cách gọi của Trung Quốc) hoặc các cơ sở giam giữ khác đạt đỉnh khoảng 1–1,8 triệu người vào giai đoạn 2017–2019 (tương đương một phần đáng kể dân số người Duy Ngô Nhĩ khoảng 11,6 triệu theo điều tra dân số 2020). Viện Chính sách Chiến lược Australia (ASPI) đã lập bản đồ hơn 385 cơ sở nghi ngờ là trại giam giữ. Các tài liệu rò rỉ như China Cables (2019) và Xinjiang Police Files (2022, phân tích bởi Zenz và các hãng truyền thông quốc tế) mô tả điều kiện giống nhà tù: kiểm soát vật lý và tinh thần nghiêm ngặt, hệ thống điểm, lệnh bắn nếu cố trốn thoát, và tỷ lệ giam giữ cao ở một số huyện (ví dụ khoảng 12% người trưởng thành ở Konasheher), (theo The Human Rights).
Báo cáo của Văn phòng Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc (OHCHR) tháng 8/2022 kết luận rằng các vi phạm nhân quyền nghiêm trọng đã xảy ra dưới vỏ bọc chính sách “chống khủng bố”, bao gồm giam giữ tùy tiện và phân biệt đối xử quy mô lớn đối với người Duy Ngô Nhĩ và các nhóm Hồi giáo chủ yếu. Báo cáo cho rằng phạm vi này “có thể cấu thành tội ác quốc tế, đặc biệt là tội ác chống lại loài người”. Hai phần ba trong số 26 cựu bị giam được phỏng vấn báo cáo bị tra tấn hoặc đối xử tàn bạo (đánh đập, “ghế hổ”, giam biệt, v.v.); có cáo buộc đáng tin về bạo lực tình dục và vi phạm quyền sinh sản thông qua thực thi cưỡng bức chính sách kế hoạch hóa gia đình. OHCHR không xác nhận được con số chính xác do thiếu dữ liệu chính thức, (theo The Guardian).
Amnesty International (báo cáo 2021) và Human Rights Watch cũng kết luận các hành vi này cấu thành tội ác chống lại loài người (giam giữ, tra tấn, đàn áp). Các cáo buộc bổ sung bao gồm lao động cưỡng bức, tách trẻ em khỏi gia đình đưa vào trường nội trú, và hệ thống giám sát kỹ thuật số rộng khắp. Một số chính phủ (như Mỹ) và một tòa án không chính thức (Uyghur Tribunal) đã dùng từ “diệt chủng” dựa trên các yếu tố như hạn chế sinh sản; OHCHR không đi đến kết luận đó.
Phía Trung Quốc phủ nhận các cáo buộc “trại tập trung” hay đàn áp. Các sách trắng và tuyên bố chính thức (ví dụ 2019) mô tả các trung tâm là biện pháp hợp pháp theo luật chống khủng bố và “phi cực đoan hóa”, nhằm dạy tiếng phổ thông, pháp luật, kỹ năng nghề và ngăn chặn cực đoan; họ cho biết đã ngăn chặn các vụ tấn công khủng bố (sau 2016 gần như không còn vụ lớn), và vào cuối 2019 tuyên bố mọi “học viên” đã “tốt nghiệp”. Trung Quốc phản bác báo cáo UN và các cáo buộc quốc tế là bịa đặt hoặc can thiệp nội bộ.
Sau 2019, nhiều trại được báo cáo đóng hoặc chuyển đổi, nhưng các báo cáo gần đây (2024–2025 từ các tổ chức nhân quyền, CECC của Quốc hội Mỹ, và phân tích dữ liệu chính thức) chỉ ra tỷ lệ giam giữ chính thức cao bất thường (ước tính hàng trăm nghìn người vẫn trong nhà tù hoặc trung tâm tạm giam, với án trung bình dài), lao động cưỡng bức tiếp tục, và kiểm soát xã hội vẫn chặt. Tỷ lệ giam giữ người thiểu số Turkic tại Tân Cương được một số phân tích ước tính cao gấp nhiều chục lần so với người Hán, theo RFA.
Tóm lại, các nguồn độc lập (tài liệu rò rỉ, ảnh vệ tinh, lời kể nhân chứng, báo cáo UN và NGO) ghi nhận một chiến dịch giam giữ và đồng hóa quy mô lớn chưa từng có đối với người Duy Ngô Nhĩ kể từ 2017, trong khi chính phủ Trung Quốc khẳng định đó là biện pháp chống khủng bố hợp pháp và hiệu quả. Số liệu chính xác về tổng số người bị ảnh hưởng vẫn bị tranh cãi do hạn chế tiếp cận và thiếu minh bạch từ phía Trung Quốc.
Xem thêm: