Last Updated on 31/10/2024 by David Bui
Vào thời kỳ đầu Phục hưng, một thương gia giàu có và tín ngưỡng, muốn tôn vinh Chúa vì sự may mắn của mình. Là một tín đồ sùng đạo, ông ấy đã cầu nguyện tại nhà và đặt làm một bức tranh ba tấm. Đó là một bức tranh nhỏ, và bức tranh ba tấm này được đặt trong một hốc tường như điện thờ cá nhân của ông. Các tấm nhỏ gọn và di động, thường có bản lề để có thể đóng lại khi không sử dụng.
Tranh bộ ba là ba tấm hoạt động như một. Nội dung kể một câu chuyện đi từ hướng này sang hướng khác hoặc có các mặt bên tô điểm thêm cho câu chuyện được mô tả ở trung tâm.
Về sau, các nhà thờ đã đặt những tranh bộ ba lớn hơn để trưng bày phía trên bàn thờ chính. Các nghệ sĩ tài năng đã đáp ứng những yêu cầu này bằng những bức tranh tuyệt đẹp, trên mỗi tấm kể về một câu chuyện tôn giáo đặc sắc. Mặt sau của tác phẩm cũng được sơn vẽ, và khi đóng lại, có thể hiển thị thêm câu chuyện ở mặt sau của các tấm.
Tấm trung tâm của bộ ba thường lớn hơn, thường gấp đôi kích thước của hai tấm bên, vì vậy sẽ có bản lề có thể đóng và gập để cất giữ an toàn.
Tranh bộ ba Mérode của Robert Campin
Khi khách tham quan nhìn thấy bộ ba Mérode (được đặt tên theo người chủ cũ, nữ bá tước Marie-Nicolette de Mérode) tại Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan ở New York, họ đã rất ngạc nhiên về kích thước nhỏ bé của nó: chỉ 61cm x 122cm khi mở hết cỡ. Vẻ đẹp của màu sắc, chi tiết khéo léo của các nhân vật và đồ vật cho thấy đó là một bậc thầy sáng tác.
Vậy, bậc thầy đó là ai? Được cho là một nghệ sĩ người Hà Lan, Robert Campin, bức tranh được thực hiện vào khoảng năm 1425 trong thời kỳ Phục hưng phương Bắc.
Tranh bộ ba Mérode, khoảng năm 1425, của Robert Campin. Bộ ba tranh sơn dầu trên tấm gỗ sồi, 61cm x 122cm. Bảo tàng Nghệ thuật Metropolitan, New York. (Ảnh: Phạm vi công cộng)Tranh bộ ba này thể hiện sự tinh thông về màu sắc, ánh sáng và phối cảnh. Tấm trung tâm kể về câu chuyện Truyền tin, khi Thiên Chúa sai Thiên Thần Gabriel đến báo tin cho Đức Maria rằng bà sẽ hạ sinh một con trai là Chúa Giêsu. Đó là một khung cảnh ấm cúng, nơi Đức Maria trong chiếc áo đỏ lấp lánh đang đọc một bản văn thiêng liêng ở trong nhà của bà.
Lúc đầu, bà không biết sự hiện diện của vị khách có đôi cánh trên trời mặc áo trắng với dải dây xanh. Màu sắc của các nhân vật chính nổi bật trên nền màu nâu trung tính của đồ nội thất và tường. Một bông hoa huệ tây tượng trưng cho sự thuần khiết được đặt trên bàn. Dầm trần và chiếc ghế dài mà Đức Maria dựa vào được vẽ theo phối cảnh khi chúng giảm dần thành một điểm biến mất không thể nhìn thấy trong nền.
Các tấm hai bên làm phong phú thêm câu chuyện đang diễn ra ở trung tâm. Khung bên trái khắc họa người tặng bức tranh và vợ ông, những thương gia giàu có đang quỳ gối một cách cung kính trong một không gian vườn kín với một bức tường đá cao. Một cánh cửa dẫn vào căn phòng chính trong nhà của Đức Maria mở ra, nơi họ chứng kiến phép lạ đang diễn ra. Cũng trên tấm này, các màu được làm mờ với màu nâu, để không làm mất đi màu sắc rực rỡ của tấm trung tâm. Khung cảnh thiên nhiên tiếp tục ở tấm bên trái với những chú chim trên tường và hoa violet ở phía trước, cả hai đều tượng trưng cho sự khiêm tốn, trung thành và trí tuệ thiêng liêng của Đức Maria.
Tấm bên phải cho thấy Thánh Joseph đang làm việc với các công cụ của người thợ mộc trên bàn làm việc; trên sàn nhà là một cái rìu trên một khúc gỗ và dăm gỗ. Ngài dường như không biết về sự kiện chấn động đang diễn ra trong một căn phòng khác trong nhà mình. Những ô cửa sổ mở toang cho thấy hình ảnh một thị trấn Bắc Âu thịnh vượng. Ở đây cũng vậy, quần áo của Thánh Joseph có màu nâu, ngoại trừ khăn quấn đầu màu xanh lam và tay áo màu đỏ lộ ra từ bộ quần áo lao động màu nâu của Ngài.
Tranh bộ ba Stefaneschi của Giotto
Sớm hơn nhiều so với Tranh bộ ba Mérode, Giotto di Bondone là họa sĩ vĩ đại nhất thời kỳ Phục hưng Ý, ông đã vẽ một bộ ba lớn cho một bàn thờ bên trong Vương cung thánh đường Thánh Peter cũ.
Mỗi tấm đều có đỉnh nhọn, với tấm trung tâm cao hơn một chút. Người nghệ sĩ đã vẽ cả hai mặt của bộ ba này để công chúng có thể nhìn thấy mặt trước và mặt sau, đồng thời các linh mục cũng có thể nhìn thấy khi họ thực hiện nhiệm vụ chính thức của mình tại bàn thờ.
Tranh bộ ba được sơn bằng màu keo này không có được vẻ rực rỡ như sơn dầu, nhưng nó cho thấy phần trình bày được thiết kế đẹp mắt của họa sĩ Giotto về Thánh Peter, với vai trò là đại sứ trên trần gian của Đức Chúa Giêsu. Bộ ba này lần đầu tiên được lắp đặt tại Vương cung thánh đường Thánh Peter ở Rome và hiện đang ở phòng trưng bày Pinacoteca Vaticana, một bảo tàng của Vatican.
Trong tấm trung tâm, Thánh Peter ngồi trên ngai vàng, xung quanh là các vị Thánh và người tặng tác phẩm là Đức Hồng y Stefaneschi. Tấm bên trái là Thánh Paul và Thánh James, bên phải là Thánh Anrê và Thánh sử Gioan.
Tranh bộ ba này được làm bằng predella hoặc tập hợp các tấm được kết nối thấp hơn, phổ biến vào thời điểm đó.
Đức hồng y cũng giữ một bức tranh bộ ba nhỏ hơn mà có ông hiện diện trong đó, một kỹ thuật được gọi là “hiệu ứng droste”, theo đó bức tranh được thể hiện trong bức tranh như một phiên bản nhỏ hơn của chính nó.
Bức ‘Truyền tin’ của Martini và Memmi
Tranh bộ ba của các nghệ sĩ nổi tiếng thời Hậu Trung Cổ Simone Martini và Lippo Memmi mô tả Lễ Truyền tin và hai vị Thánh. Tác phẩm này là 1 trong một loạt bốn bộ ba lớn được làm cho Nhà thờ Siena để tôn vinh 4 vị Thánh bảo trợ của thành phố Siena, Ý là: Thánh Ansanus và Thánh Sabinus xứ Spoleto, Thánh Crescentius, Thánh Victor.
Gợi nhớ đến các biểu tượng Byzantine nên sử dụng nền vàng để tượng trưng cho Thiên đường, tác phẩm này kết hợp các yếu tố gỗ trang trí cho mỗi phần. Các tấm được phân chia bởi các trụ xoáy. Tấm trung tâm là gấp đôi kích thước với các tấm bên.
Tấm bên trái là Thánh Ansanus, tấm bên phải Thánh Margaret, còn được gọi là Thánh Maxima (người được cho là đã cải đạo cho Thánh Ansanus). Phía trên các mái vòm được trang trí là các nhà tiên tri Jeremiah, Ezekiel, Isaiah và Daniel trong khung hình tròn.
Trong tấm trung tâm, Thiên Thần Gabriel cầm một cành ô liu, tượng trưng cho hòa bình, và chỉ vào con chim bồ câu của Chúa Thánh Thần ở trên, khi nó hạ xuống từ một vầng hào quang hình quả hạnh (một vòng tròn lớn tượng trưng cho Thiên đường) của các Thiên Thần.
Những lời Thiên Thần nói với Đức Maria được viết bằng tiếng Latinh, từ Thiên Thần Gabriel gửi cho Đức Maria: “Kính mừng Maria đầy ơn phúc, Đức Chúa Trời ở cùng Bà.”
Bức tranh thể hiện thời kỳ buôn bán các loại vải đẹp lạ và nhập cảng ở vùng Viễn Đông, trang phục của Thiên Thần Gabriel theo kiểu vải tartar, loại vải từ Đế chế Mông Cổ. Một bình hoa loa kèn ở trung tâm biểu thị sự thuần khiết của Đức Maria. Với việc mô tả thềm đá lùi dần về bức tường phía sau, bức tranh đã đi trước thời đại khoảng 150 năm trong việc sử dụng tranh phối cảnh.
Tranh bộ ba Portinari của Van Der Goes
Chủ ngân hàng Tommaso Portinari đã ủy quyền cho nghệ sĩ Flemish thời kỳ đầu Phục hưng Hugo van der Goes vẽ một tranh bộ ba có bản lề vào khoảng năm 1475 cho nhà thờ trong bệnh viện Santa Maria Nuova ở Florence, Ý. Bộ tranh này cho thấy khoảnh khắc Chúa giáng sinh khi những người chăn cừu tôn thờ vị vua mới sinh.
Các hình ảnh được nghệ sĩ cân đối để thể hiện tầm quan trọng của nhân vật. Trong tấm trung tâm, Chúa Giêsu hài đồng được tôn thờ bởi Đức Maria, Thánh Joseph và các Thiên Thần, cũng như 3 người chăn cừu đang quỳ xuống. Trong bức tranh này, Chúa Giêsu hài đồng không nằm trong máng cỏ mà nằm trên sàn, cảnh này được cho là dựa vào những gì nhìn thấy của Thánh Bridget ở Thụy Điển.
Trong nền của tấm trung tâm, nghệ sĩ đưa chúng ta xuyên thời gian, cho thấy Đức Maria và Thánh Joseph trên đường đến Bethlehem. Dưới một vầng tia sáng, một Thiên Thần truyền tin về Hoàng tử Hòa bình cho những người chăn cừu trên đồi. Ngoài ra, trong khung bên phải, ba nhà thông thái cũng đi đến Bethlehem.
Bản thân Portinari được mô tả trên tấm bên trái cùng với hai con trai của ông là Antonio và Pigello, và các vị Thánh bảo trợ của họ: Thánh Thomas (với ngọn giáo) và Thánh Anthony (với chuông).
Tấm bên phải là chân dung của vợ Portinari là bà Maria di Francesco Baroncelli, và con gái Margarita, với các vị Thánh bảo trợ của họ: Thánh Mary Magdalen (với lọ thuốc mỡ) và Thánh Margaret (với cuốn sách và con rồng).
Họ đều được miêu tả nhỏ hơn chân dung các vị Thánh bảo trợ của họ.
Vì là tranh bộ ba có bản lề có thể đóng lại nên họa sĩ Der Goes đã sơn mặt sau của các tấm. Nghệ sĩ đã sử dụng grisaille, kỹ thuật vẽ nhân vật trông giống như một tác phẩm điêu khắc. Trong trường hợp này, ông đã vẽ Thiên Thần Gabriel và Đức Maria tại Lễ Truyền Tin.
(Ghi chú: Grisaille là một bức tranh được thực hiện hoàn toàn bằng màu xám hoặc một màu xám trung tính khác.)
Tranh bộ ba ‘Người tiên phong’ của McCubbin
Hiện nay, tranh bộ ba có thể truyền cảm hứng với định dạng ba tấm của nó. Trong bộ ba tranh “Người tiên phong” của nghệ sĩ người Úc Frederick McCubbin, mỗi tấm kể một câu chuyện về một gia đình sống trong rừng rậm ở Úc. Hình ảnh đại diện cho một gia đình tự do, một nông dân đã chọn đất để khai khẩn và canh tác.
Tác phẩm này kể một câu chuyện từ trái sang phải. Tấm bên trái cho thấy hai vợ chồng quyết định chọn mảnh đất để làm trang trại. Người vợ ở phía trước đang suy nghĩ sâu sắc về sự lựa chọn của họ. Phía sau, người chồng đang nhóm lửa. Toa xe di chuyển cũng là ngôi nhà tạm thời của họ được vẽ ở phía sau người chồng. Họ dừng chân trong một khu rừng già tuyệt đẹp.
Tấm trung tâm cho thấy họ đang nghỉ ngơi sau công việc xây dựng ngôi nhà của mình. Người chồng đã phát quang mảnh đất và thời gian đã trôi qua. Người vợ bế con, và họ thảo luận về những điều liên quan đến trang trại mới của họ. Có thể thấy ngôi nhà của gia đình thấp thoáng ở phía sau, trong một khoảng đất trống.
Tấm thứ ba cho thấy một thanh niên đang quỳ trước một ngôi mộ. Một lần nữa, thời gian trôi qua và chúng ta có thể đoán rằng: người đàn ông (ban đầu) là người tiên phong đã qua đời, đứa trẻ giờ đã trưởng thành hay một người lạ trẻ tuổi vô tình tìm thấy ngôi mộ đơn độc. Phía sau hiển thị một thành phố, có thể là Melbourne.
Nghệ sĩ đã vẽ ‘en plein air’ hay còn gọi là sơn trong không khí, hoặc bên ngoài thiên nhiên, trong bụi rậm trên núi Macedon, gần nhà của nghệ sĩ. Chủ đề là sự lạc quan thầm lặng về một tương lai thịnh vượng có được nhờ lao động chăm chỉ.
Ba bức có thể tốt hơn một bức – khi các nghệ sĩ sử dụng kỹ năng và sự hiểu biết sâu sắc trong tâm linh của họ để kể một câu chuyện bao quát hơn, và đó là những gì một bức tranh bộ ba mô tả được.
Theo Yvonne Marcotte – The Epoch Times
Cao Nguyên biên dịch